Mijn gast van vandaag, ervaringsdeskundige Penny Pijnenburg, liep dertien jaar rond met vaginale klachten die niemand herkende en niemand behandelde - tot ze zichzelf diagnosticeerde met GSM (Genitourinary Syndrome of Menopause). En dat is veel meer dan de ‘droge vagina’ waar vrouwen zich mee laten afschepen: het gaat om terugkerende blaasontstekingen, continue aandrang, pijn bij seks en zelfs een clitoris die verdwijnt. Net als het orgasme.

In deze laatste aflevering voor de zomerstop vertelt Penny hoe ze na dertien jaar zoeken haar leven terugkreeg, waarom de naam die je aan je klachten geeft er écht toe doet, en hoe simpel en veilig de oplossing eigenlijk is: lokaal oestrogeen, eventueel aangevuld met testosteron. Plus een paar tips waarvan je oren gaan klapperen.

GSM treft 80 tot 85% van de vrouwen ergens in hun leven. En het gaat niet vanzelf over. Sterker nog: het is een progressieve ziekte. Dus, laat je niet afschepen met een ‘Ach, het wordt allemaal wat minder’. We leven niet meer in de jaren vijftig.

Shownotes:

Penny Pijnenburg is marketeer en Legal Producer bij een sportmerk, en was de drijvende kracht achter het Connected Health Weekend in Amsterdam afgelopen september, waar Louise Newson de hoofdgast was, naast de beste gynaecologen en menopauzespecialisten die ons land én België rijk is.

Op haar Substack heeft ze al haar research rondom GSM gezet, het wetenschappelijk onderzoek én YouTube en Instagram-fragmenten. En ze geeft haar tips, van het transdermale progesteron dat haar leven redde toen ze begin veertig was tot de DHEA-crème die zich lokaal omzet in oestradiol en testosteron.

Dit artikel verscheen eerder, in dunnere vorm, op de site van de stichting Overgang en Hormonen.

Onder de paywall bevindt zich het portaal van mijn betalende lezers. Een waar walhalla waarin ik álle kennis, netjes gerangschikt verzamel. Je krijgt er de samenvatting van de aflevering, met alle tips and tricks én de bijhorende bronnen en het wetenschappelijk onderzoek. Dus twijfel niet langer! Vooruit met de geit. Kleine tip: neem het abonnement voor 5 euro per maand of 50 per jaar op je computer. Via je telefoon komt er geld bovenop.

Read more

Voor wie het miste, of het webinar in het Engels lastig vond, hier de vragen die het vaakst voorbijkwamen - met hun antwoorden. Al raad ik echt aan het hele webinar te kijken. Want het is smullen, van begin tot eind.

‘Ik hoorde dat dagelijks progesteron mijn risico op dementie verhoogt. Klopt dat?’

Nee. En het is belangrijk om te zien waar die schrik vandaan komt, want het is een klassieke verwarring. De signalen waar mensen naar wijzen komen uit twee plekken: rattenstudies bij dieren zonder eierstokken, en humane data waarin een synthetisch progestageen werd gebruikt - niet bio-identiek progesteron. Dat zijn twee verschillende moleculen met verschillend gedrag in het brein, en ze op één hoop gooien is precies de fout.

Bio-identiek progesteron is in je hersenen juist een beschermend molecuul. Je maakt het zelfs zelf áán in je brein, en je Schwann-cellen gebruiken het om je zenuwen te beschermen. De dementie-angst hangt aan synthetische progestagenen en aan diermodellen, niet aan het progesteron dat je lijf herkent.

‘Moet ik mijn progesteron cyclisch nemen in plaats van elke avond?’

Het idee dat je na de overgang je hormonen moet ‘cyclen’ zoals in je vruchtbare jaren is wetenschappelijk niet onderbouwd. Na de menopauze vul je een basis aan die er niet meer is - dan past continu, elke avond. In de perimenopauze, als je nog af en toe ovuleert, kan cyclisch wél zinnig zijn. Maar de regel ‘je móet cyclen’ is een misverstand: je bootst geen oude cyclus na, je herstelt een tekort.

‘Is oraal progesteron gevaarlijk omdat het werkt als een benzodiazepine? Als ik het nodig heb om te slapen, ben ik dan verslaafd?’

Nee, en dit is misschien wel de belangrijkste mythe om te ontkrachten. Progesteron wordt deels omgezet in allopregnanolon, een kalmerend molecuul dat inwerkt op je GABA-systeem - hetzelfde rustgevende systeem waar een benzodiazepine op aangrijpt. Daar komt de verwarring vandaan. Maar het grijpt niet op dezelfde plek aan. Een benzo dokt op zijn eigen specifieke plek op de receptor; allopregnanolon werkt op heel andere, neurosteroïd-gevoelige plekjes. Andere deur, ander slot.

Je raakt er dus niet aan verslaafd zoals aan een slaappil. Als je het nodig hebt om te slapen, gebruik je geen drug waar je aan vastzit - je vult een lichaamseigen molecuul aan dat rust geeft. Het enige praktische advies: stop er niet abrupt mee maar bouw rustig af als je wilt minderen, want je brein went aan het kalmerende niveau. Dat is geen verslaving, dat is gewoon je systeem dat zich aanpast.

‘Ik verdraag progesteron niet - klopt dat wel?’

Bijna nooit, en dit is misschien wel het meest bevrijdende deel van het hele webinar. ‘Progesteron-intolerant’ is zelden een eindoordeel. Het zijn meestal twee heel verschillende reacties, met twee heel verschillende oplossingen.

De eerste reactie is suf, duizelig, mistig in je hoofd. Dat komt door allopregnanolon, en niet iedereen krijgt het - het is een subgroep. Carol Peterson dook erin en vond de verklaring: allopregnanolon moet je lichaam afbreken via twee ontgiftingsroutes, sulfatie en glucuronidering. Werken die bij jou wat traag, dan stapelt het op en word je suf. Haar eigen proef op de som was bijna komisch: ze nam ‘s ochtends een flinke dosis oraal progesteron, werd loom en duizelig, at toen vier eieren - rijk aan zwavelgroepen - en de mist trok in minuten op. Het advies dat daaruit volgt: krijg je die sufheid, steun dan die afbraakroutes met zwavel - NAC, glutathion, sulforafaan, of gewoon eieren. Niet stoppen. Ondersteunen.

De tweede reactie is precies het tegenovergestelde: hartkloppingen, paniek, angst, niet kunnen slapen. En hier zit een wrange wending, want die klachten komen vaak juist bij een te láge dosis. Progesteron volgt namelijk een omgekeerde curve - bij een te lage dosis krijg je de nare effecten, en pas als je hoger komt kantelt het naar de kalmte waar progesteron om bekend staat.

In Nederland gebruiken we de dosis 100 of 200 mg oraal Utrogestan. Dat klínkt als een nette dosis, maar voor sommige vrouwen is het simpelweg te laag - ze blijven in de trog hangen, voelen zich beroerd, concluderen ‘dit is niets voor mij’ en stoppen. Terwijl de oplossing precies de andere kant op lag: omhoog, onder begeleiding, tot je over de drempel naar rust schiet.

En dan praten we soms over fors hogere doses dan waar we hier aan gewend zijn. Carol Petersen beschrijft dat je kunt oplopen tot wel 600 mg, soms meerdere keren per dag. En de vuistregel die Daved Rosensweet als triage hanteert: hoog op tot je kalm wordt en ‘s ochtends een beetje sloom wakker wordt - en zak dan een klein stapje terug. Het punt is dat de 100 of 200 mg waar we in Nederland aan vastzitten voor een deel van de vrouwen veel te weinig is.

En dat is waar het volgens Carol zo vaak misgaat: de arts leest die slechte reactie als ‘u verdraagt geen progesteron’ en schakelt over op een synthetisch progestageen of een Mirena. Precies de verkeerde afslag, want een synthetisch progestageen is een ander molecuul dat veel van de echte progesteronwerking juist blokkeert. Terwijl het enige wat nodig was een hogere dosis - of een betere afbraak - was.

‘Kan ik niet beter alleen vaginaal progesteron gebruiken?’

Niet per se - de route is vooral een kwestie van wat je ermee wilt bereiken. De drie routes hebben elk een eigen sterkte, en het helpt om ze uit elkaar te houden.

Vaginaal is de endometrium-route bij uitstek. Er treedt een ‘uterine first-pass’-effect op: het progesteron gaat lokaal direct het baarmoederweefsel in en bereikt daar hoge concentraties, terwijl de bloedspiegel relatief laag blijft. Sterke bescherming van het slijmvlies dus, met weinig systemisch effect.

Oraal gaat via de lever (first pass), en daar wordt een groot deel omgezet in allopregnanolon - vandaar dat oraal het beste werkt voor slaap, en ook waarom het suf kan maken. Het levert meetbare bloedspiegels én, anders dan je soms hoort, gewoon endometriumbescherming: het is precies waarvoor Utrogestan oraal is geregistreerd, met echo en biopt onderbouwd. Een synthetisch progestageen onderdrukt het slijmvlies nog iets krachtiger, maar oraal progesteron redt het aantoonbaar - en doet daarbij alles wat een progestageen niet doet.

Transdermaal, ten slotte, geeft de tragere, gespreide allopregnanolon-afgifte voor stemming en overprikkeling overdag, zonder de schoksgewijze orale piek. Bronson en Peterson noemen daarbij een omzetting van zo’n 75%. Wat deze route juist niet betrouwbaar doet, is het baarmoederslijmvlies beschermen - de spiegels zijn daarvoor te laag, en een bloedtest onderschat bovendien wat de route in het weefsel uitricht. Transdermaal is dus sterk voor de rust, niet voor de bescherming.

Daar zit meteen de logica onder waarom ik voor mezelf één oraal én één vaginaal doe, en waarom ik bij een transdermaal-only-route altijd een vaginaal bolletje erbij adviseer: zo dek je allebei de doelen af, de rust én de bescherming. Eén ding hoort er namelijk eerlijk bij: heb je een baarmoeder én gebruik je oestrogeen, dan moet die slijmvliesbescherming aantoonbaar geregeld zijn - via oraal of vaginaal, met af en toe een controle. Maar ‘alleen vaginaal’ als verplichte regel? Nee.

De spil eronder: 5α-reductase

Eén ding wordt in al deze vragen impliciet aangenomen, en het verdient een eigen plek: progesteron kalmeert je niet zélf. Het is een prohormoon. De rust komt pas als je lichaam het omzet in allopregnanolon, en die omzetting verloopt in twee enzymstappen. Eerst zet 5α-reductase progesteron om in 5α-dihydroprogesteron, daarna maakt 3α-hydroxysteroïddehydrogenase daar allopregnanolon van. Die eerste stap, 5α-reductase, is de snelheidsbepalende - de poortwachter. Hoeveel kalmte je uit een dosis haalt, hangt dus af van hoe hard dat ene enzym bij jou draait.

Dat verklaart meteen waarom de route zo uitmaakt. 5α-reductase zit in hoge concentraties in je huid. Daarom is de transdermale route zo allopregnanolon-rijk: terwijl progesteron door de huid trekt, zet het cutane enzym een groot deel ter plekke om - de circa 75% waar Bronson en Peterson het over hebben. Oraal levert ook allopregnanolon, maar dan via je lever (first pass), en daar komt de sufheid vandaan. De route verandert wáár de omzetting gebeurt, niet óf.

En dan de genetica, want hier raakt het het DNA-werk dat ik met Drs. Eveline van der Wel verricht. Er zijn twee varianten van het enzym. Type 1 (SRD5A1) zit vooral in het brein, de lever en huid - de neurosteroïd-werkpaarden. Type 2 (SRD5A2) zit in genitaal weefsel, prostaat en haarzakjes. Genetische varianten in die genen veranderen de enzymactiviteit, en dat betekent dat twee vrouwen op exact dezelfde 200 mg Utrogestan een verschillende hoeveelheid kalmte aanmaken. Een deel van het ‘waarom reageren wij zo verschillend’ zit precies hier.

Het mooiste bewijs dat dit enzym ertoe doet, komt uit onverwachte hoek. 5α-reductase is hetzelfde enzym dat testosteron omzet in DHT - vandaar dat testosteron en progesteron er een beetje om concurreren, en dat hun balans telt. En het is ook waarom de 5α-reductaseremmers finasteride en dutasteride, voorgeschreven tegen haaruitval en een vergrote prostaat, zo’n veelzeggend verhaal vertellen: door het enzym te blokkeren verlagen ze niet alleen DHT, ze laten ook de allopregnanolon-productie instorten. In diermodellen geeft herhaalde finasteride depressie-achtig gedrag en geheugenuitval, en klinisch wordt het in verband gebracht met aanhoudende somberheid - het post-finasteride-syndroom. Hetzelfde enzym dat je haarlijn spaart, maakt je rust.

Zo bekeken is ‘ik verdraag geen progesteron’ bijna nooit één ding. Er zijn drie plekken om te kijken: hoeveel je omzet (5α-reductase, stroomopwaarts), hoe je GABA-A-receptoren reageren (de bifasische curve), en hoe snel je het weer afbreekt (sulfatie en glucuronidering, stroomafwaarts). Welke schakel in die keten hapert bij jou? Want precies daarom helpt bij de een een andere dosis, bij de ander een andere route, en bij de derde wat extra zwavel, zoals een gekookt eitje. En dat is precies wat ik de afgelopen anderhalf jaar met Drs. Eveline van der Wel in onze DNA-analyse heb lopen uitpluizen: welke van die drie schakels bij wie de doorslag geeft. Niet ‘verdraag je progesteron of niet’, maar ‘waar in de keten hapert het bij jóu’ - en wat je daar dan aan doet. Precies dát gieten we met MenoWiser® in een model. Daarover in september meer.

‘Blokkeert progesteron mijn oestrogeenreceptoren niet overal, inclusief in mijn brein?’

Nee - en de reden waaróm niet is eleganter dan de mythe. Progesteron werkt namelijk niet óp de oestrogeenreceptor, maar via zijn eigen receptor, de progesteronreceptor (PR). En die PR is een van de klassieke doelwitten van oestrogeen: het is oestradiol dat de progesteronreceptor aanzet. Progesteron kan dus onmogelijk een globale uit-knop voor oestrogeen zijn, want het werkt via een schakelaar die oestrogeen zélf eerst moet inschakelen. Het staat stroomafwaarts van oestrogeen, niet ervoor.

Wat progesteron wél doet, verschilt per weefsel - en daar zit de clou. In je baarmoederslijmvlies remt het de oestrogeengedreven groei: het schroeft daar de oestrogeenreceptor terug en zet een enzym aan (17β-HSD type 2) dat het krachtige oestradiol omzet in het veel zwakkere oestron. Dáár, lokaal, is progesteron inderdaad een rem op oestrogeen - en precies dat is de endometriumbescherming. Maar dat is een doelgerichte, plaatselijke tegenkracht, geen systeembrede uitschakeling. De moleculaire reden dat het effect zo per weefsel kan kantelen: de progesteronreceptor bestaat in twee vormen, PR-A en PR-B, met deels tegengestelde werking, en welke van de twee de overhand heeft verschilt van weefsel tot weefsel. Eén molecuul, tegengestelde uitkomsten, afhankelijk van wáár.

En in je brein? Daar is van remmen geen sprake - daar werken ze samen. Oestradiol en progesteron zijn allebei neuroactief en allebei beschermend. Oestradiol regelt synaptische plasticiteit en neuronale veerkracht; progesteron bevordert myelinevorming, synaptogenese en neuronale overleving, deels rechtstreeks via de PR en deels via allopregnanolon. Je brein maakt deze steroïden zelfs zelf aan, met dezelfde enzymen die je een paar alinea’s terug tegenkwam - 5α-reductase en 3α-HSD zitten gewoon in je hippocampus en cortex. Progesteron zet je oestrogeen in het brein dus niet uit; het vult het aan.

Dat verklaart meteen het oude inzicht van John Lee waar zoveel behandelaars op stuiten: voeg je progesteron toe aan een vrouw die alleen oestrogeen gebruikt, dan kan haar oestrogeeneffect ‘ontploffen’ en moet je vaak de oestrogeendosis verlagen. Geen blokkade, maar het tegenovergestelde - omdat oestrogeen de progesteronreceptor heeft opgebouwd, treft het toegevoegde progesteron een volledig geladen systeem, en dat tilt de hele hormonale respons op. Progesteron stémt de oestrogeensignalering, het zet haar niet stil.

Dus ja, op één plek - de baarmoeder - dempt progesteron oestrogeen, en maar goed ook. Maar ‘overal, inclusief in je brein’ is precies waar de mythe omslaat in onzin.

‘Ik maak de eerste twee weken van mijn cyclus zelf geen progesteron - waarom zou ik het dan elke dag nemen?’

Het uitgangspunt klopt niet helemaal, en dat is precies het punt. Je maakt ook in de eerste helft van je cyclus een kleine hoeveelheid progesteron aan, vooral vanuit je bijnieren - niet de grote piek van het gele lichaam ná de eisprong, maar ook niet nul, zoals veel grafieken doen voorkomen. En belangrijker: na de overgang boots je geen cyclus na. Je vult een basis aan die simpelweg weg is. De vraag is dan niet ‘wanneer maakte ik het vroeger’, maar ‘hoeveel heeft mijn lijf en brein nu nodig om in balans te zijn’ - en dat antwoord is: elke dag een beetje.

Maar wat is dan wèl de echte zorg - als het progesteron niet is?

Hier komt de kern van het hele verhaal, en het is ook waar het webinar naar vernoemd is: niet progesteron is de zorg, maar oestradiol zonder tegenwicht. ‘Unopposed estradiol’, heet dat.

Progesteron en oestrogeen zijn geen tegenstanders. Ze werken samen, elk met zijn eigen receptoren en zijn eigen paden. En oestradiol - je krachtigste oestrogeen - is sterk prolifererend: het zet weefsel aan tot groei, in je baarmoederslijmvlies en in je borst. Op zichzelf is dat geen probleem; dat hóórt zo. Het wordt pas een probleem als er niets tegenover staat. Progesteron, en het zachte oestriol, zijn dat tegenwicht - ze houden die groei in toom.

Dus de vrouw die haar progesteron uit angst neerlegt, doet precies het verkeerde. Ze haalt het tegenwicht weg en laat haar oestradiol ongeremd zijn werk doen. Dát is waar het risico zit - de groei zonder rem - niet in het molecuul dat de rem ís. Voor je baarmoederslijmvlies is dat keihard: oestrogeen zonder tegenwicht laat het opstapelen. Voor je borst is het hun stelligste punt, en daar is de wetenschap nog niet helemaal uit - maar de richting is dezelfde. Daarom ben ik het ook zo oneens met twee dingen die de Menopause Society in stand houdt. Het eerste: dat je zonder baarmoeder geen progesteron meer nodig zou hebben - alsof het enige doel van progesteron het dun houden van een slijmvlies is, en niet de rust in je brein, je botten, je borstweefsel. Het tweede: dat je voor die slijmvliesbescherming net zo goed, of beter nog, een synthetisch progestageen kunt nemen.

En hier moet ik eerlijk zijn, want hun sterkste argument is reëel: een progestageen onderdrukt het baarmoederslijmvlies inderdaad krachtiger dan oraal progesteron, zeker bij hogere oestrogeendoses. Op die ene maat heeft het een voorsprong. Maar het is precies de tunnelvisie waar dit hele verhaal over gaat: je kiest de molecuul die het beste scoort op één uitkomst - geen hyperplasie, een toename van het aantal cellen in een orgaan of weefsel, waardoor het groter wordt- en levert daarmee alles in wat progesteron méér doet. Geen omzetting naar allopregnanolon, geen rust in het brein, geen tegenwicht in het borstweefsel. Je beschermt de baarmoeder, en vergeet de vrouw eromheen.

De paniek had het dus omgekeerd. Het molecuul om in de gaten te houden was nooit progesteron. Het is oestrogeen zonder iets dat het in evenwicht houdt.

En dan, voor de Nederlandse praktijk

Hier wordt het concreet, want bij ons botst dit op een paar muren.

Er is een grote groep vrouwen rond de veertig met toenemende PMS-klachten, slapeloosheid en hevigere bloedingen, die nog geen Utrogestan krijgt van een huisarts die de vroege perimenopauze niet herkent - wel de anticonceptiepil of de Mirena, zelfs als ze geen anticonceptie nodig heeft. Juist voor háár is transdermaal progesteron een uitkomst. Ze bloedt nog elke maand, ze maakt nog haar eigen oestrogeen, dus ze vult alleen de wegzakkende progesteronkant aan. Laag-risico, en precies wat haar klachten verlicht.

In de praktijk gebruik je zo’n crème in de tweede helft van je cyclus - na de eisprong, of zodra je PMS-achtige klachten als prikkelbaarheid en stemmingswisselingen voelt opkomen, tot de dag dat je ongesteld wordt. Je kunt het gewoon naast een Mirena-spiraal gebruiken; sommigen zelfs naast de pil, al zijn Bronson en Peterson daar minder over te spreken. Zolang je nog iedere maand bloedt, hoef je je geen zorgen te maken over de dikte van je baarmoederslijmvlies - dat wordt elke maand afgestoten. Carol Peterson raadt op haar site The Wellness by Design Project een goede, redelijk hoog gedoseerde transdermale over-the-counter aan: Platt Pro, 5%, wat neerkomt op 50 mg. Ook te koop via Amazon.

Ben je al postmenopauzaal en reageer je te sterk op oraal progesteron - of kun je het om een andere reden niet gebruiken (ik plaats binnenkort een artikel over de invloed van Mounjaro op oraal progesteron) - dan is de transdermale route juist fijn als je tóch allopregnanolon binnen wilt krijgen. Combineer het dan wel met een bolletje progesteron vaginaal, zodat je zeker weet dat je endometrium beschermd is. Wij hebben immers geen maandelijkse bloeding meer die het overtollige slijmvlies opruimt.

En dan de hardnekkigste Nederlandse mythe: dat transdermaal progesteron ‘niet door de huid wordt opgenomen’. Zoals gynaecoloog Dorenda van Dijken ‘altijd een beetje moet lachen’ als vrouwen het over bio-identieke hormonen hebben - ‘want het komt gewoon uit de fabriek hoor!’ - moet ík altijd een beetje lachen als ik haar hoor zeggen dat progesteron transdermaal niet wordt opgenomen omdat het molecuul te groot zou zijn om de huid te passeren. Dat is onzin. Het progesteronmolecuul is nauwelijks groter dan dat van estradiol, dat we wél gewoon door de huid geven. En fentanyl, dat ook via pleisters wordt toegediend, is nog groter dan progesteron - en wordt prima opgenomen.

Het gaat niet om de grootte, maar om de juiste basis waardoor het molecuul de huid in kan, net zoals bij oestrogel. In Nederland hebben we één goede compounded progesteron, bij zelfbereidingsapotheek Infinity Pharma, waarvan de basiscrème uitgebreid wetenschappelijk is onderzocht - anders had het niet eens op de markt gemogen. Het is op recept van je huisarts of gynaecoloog, en er wordt zelden naar verwezen. Omdat ook zij denken dat progesteron niet via de huid wordt opgenomen. Omdat ons opperhoofd dat zegt. Daarom is het eigenlijk helemaal niet zo grappig dat Van Dijken die mythe in stand houdt - net zomin als het grappig is om neerbuigend te doen over ‘al die vrouwen die denken dat bio-identieke hormonen puur natuur zijn’.

En dáárom mogen we zo blij zijn met vrouwen als Phyllis Bronson en Carol Peterson, die hun kennis blijven delen: ze geven vrouwen een van hun belangrijkste moleculen terug. Niet als iets om bang voor te zijn, maar als iets dat in ons lichaam hoort.

Over Phyllis Bronson, PhD

Phyllis Bronson is gepromoveerd in de biochemie en onderzoekt hoe moleculen stemming en emotie beïnvloeden. Met haar eigen onderzoek naar bio-identieke hormonen behandelt ze vrouwen met hormonale stemmingsklachten. Ze woont in Aspen, Colorado, en is voorzitter van Biochemical Consulting en The Biochemical Research Foundation. Ze schreef het boek Moods, Emotions, and Aging: Hormones and the Mind-Body Connection en vele artikelen.

Over Carol Petersen, RPh, CNP

Carol Petersen is een ervaren compounding-apotheker die al decennia vrouwen helpt hun kwaliteit van leven te verbeteren met bio-identieke hormoontherapie. Ze studeerde af aan de University of Wisconsin School of Pharmacy en is gecertificeerd voedingsdeskundige. Ze was oprichter en eerste voorzitter van de Compounding Special Interest Group van de American Pharmacists Association, en zit in de medische adviesraden van het Centre for Menstrual Cycle and Ovulation Research (CeMCOR.ca) en het Institute for Bioidentical Medicine (IOBIM.org). Ze cohost het radioprogramma ‘Take Charge of Your Health’ en biedt persoonlijke consulten via thewellnessbydesignproject.com.

Over Jill Chmielewski, RN

Jill Chmielewski is verpleegkundige, gecertificeerd gezondheidscoach en menopauze-educator met meer dan 30 jaar ervaring in de zorg. Ze is een uitgesproken stem in de midlife-beweging en verzet zich tegen het achterhaalde idee dat het na je veertigste alleen maar bergafwaarts gaat - met als kernboodschap dat je volgende hoofdstuk je beste kan zijn.

Ze heeft een Master of Jurisprudence in gezondheidsrecht, is opgeleid via het Institute for Integrative Nutrition en volgde niveau 1 en 2 aan de School of Applied Functional Medicine, plus verdere scholing in menopauze en hormoontherapie. Ze zit in de medische adviesraden van het Institute of Bioidentical Medicine en Respin Health, en is sinds kort de Amerikaanse expert bij de Balance App van Dr. Louise Newson.

Wetenschappelijke noten

- Het dementie-signaal waar mensen naar wijzen komt uit de WHIMS-studie, waarin vrouwen géén bio-identiek progesteron kregen maar een synthetisch progestageen (medroxyprogesteronacetaat) naast paardenoestrogeen. Die combinatie verdubbelde het risico op dementie (hazard ratio 2,05). Het ging dus om een synthetisch molecuul, niet om progesteron. Shumaker SA et al. JAMA 2003.

- Allopregnanolon werkt op aparte, neurosteroïd-gevoelige plekken van de GABA-A-receptor, niet op de benzodiazepine-plek - vandaar dat de ‘verslavend als een benzo’-vergelijking biochemisch niet opgaat. Belelli D, Lambert JJ. Nat Rev Neurosci 2005.

- De omgekeerde (bifasische) curve is in mensen beschreven: bij lage concentraties werkt allopregnanolon juist angstaanjagend, bij hogere concentraties kalmerend - een omgekeerd-U-vormige relatie met stemming, het sterkst rond luteale-fasewaarden. Dit onderbouwt waarom een te lage dosis de nare reactie geeft. Andréen L et al. Psychoneuroendocrinology 2009 ; Bäckström T et al. Neuroscience 2011.

- Dat zo’n bifasische dosis-respons een algemeen, gedocumenteerd biologisch principe is (hormesis): Calabrese EJ. Dose-Response 2022.

- 5α-reductase is het snelheidsbepalende enzym in de neurosteroïd-synthese; blokkade ervan met finasteride geeft in diermodellen depressie-achtig gedrag en cognitieve uitval, en wordt klinisch in verband gebracht met aanhoudende somberheid. Sasibhushana RB et al. Behav Brain Res 2019; en Ahire A et al. Psychoneuroendocrinology 2020.

- In het brein zijn oestrogeen en progesteron geen tegenspelers maar complementair: progesteron bevordert myelinevorming, synaptogenese en neuronale overleving, en het brein synthetiseert deze steroïden zelf met dezelfde enzymen (5α-reductase, 3α-HSD). Rossetti MF et al. J Neuroendocrinol 2016.

Mijn gast in aflevering 68 van ‘We zijn toch niet gek?’ durft die vraag hardop te stellen. Marieke Gielen is maag-darm-leverarts en raakte er in het ziekenhuis steeds meer van overtuigd dat bij een hele grote groep mensen fysiek niets te vinden is, en er tegelijk van alles aan de hand is. Chronische buikpijn, een prikkelbare darm, maagklachten die niemand kan verklaren. Ze stapte uit het tienminutenconsult en bouwde een praktijk waarin ze precies dat doet wat in een ziekenhuis nooit lukte: kijken naar wat er ónder de klacht zit.

We praten over haar eigen burn-out, of burn-in, zoals ze het zelf noemt, dat een cadeau bleek te zijn. We praten over de bovenstroom en de onderstroom. Over een zenuwstelsel dat al sinds de jeugd op scherp staat en rond de veertig, als de beschermende hormonen dalen, alsnog in opstand komt. En over de reden waarom hormoonsuppletie en naar binnen kijken elkaar wat ons betreft niet uitsluiten. Het is geen óf óf. Het is én én.

Hieronder de volledige verdieping: de drie stappen die Marieke met haar cliënten zet, haar literatuurlijst, en alle bronnen die we noemden.

🔒 Verder lezen voor leden

Word ook lid! Dat kan al voor 5 euro per maand of 50 per jaar (wel via je computer inloggen, mobiel betaal je meer). En dan maak ook jij met al je kennis anderen bewust…

Abonneer nu

Read more

De vroege perimenopauze - de jaren waarin zoveel vrouwen vastlopen thuis en op het werk - staat gewoon niet goed in de richtlijn. Die gaat eigenlijk over de menopauze. Over later. Over vrouwen die al gestopt zijn met menstrueren. En zo vallen precies de vrouwen die nú worstelen tussen wal en schip.

Daarom praat ik in deze aflevering met gynaecoloog en leefstijlarts Liselotte Robbe van Karmenta en Ksyos hoe het wél kan. Stap voor stap, met bio-identieke hormonen, en met alle praktische vragen die huisartsen háár stellen. Net gesteld hebben. Want ik spreek haar op de Academie Coaching en Leefstijl in Ede, waar ze er net een lesdag op heeft zitten aan huisartsen, psychologen en psychiaters. Zie het als intercollegiaal advies. Van een gynaecoloog die het al jaren doet, voor iedereen die nog twijfelt of het wel mag.

Hoofdonderwerpen

- Introductie van het thema - waarom de vroege perimenopauze (eind dertig, begin veertig) buiten de huisartsenrichtlijn valt en wat dat betekent voor de vrouwen die nú klachten hebben.

- Belangrijkste inzichten - van een relatief progesterontekort in plaats van ‘oestrogeendominantie’ tot het verschil tussen de symptomatische en de medische ‘window of opportunity’.

- Besproken symptomen - verkorting en verheviging van de cyclus, versterking van PMS-klachten, slecht slapen, stemmingswisselingen, nachtzweten — en de secundaire gevolgen zoals cortisolstijging, ontregelde hongerhormonen en suikertrek.

- Behandelingsmogelijkheden - het stappenplan van Liselotte: starten met progesteron, daarna pas oestrogeen toevoegen; de Mirena + bio-identieke hormonen als ideale combinatie; en wanneer (en welke) anticonceptiepil wél een plek heeft.

- Tips en adviezen - doseringen, toedieningsvormen (oraal, vaginaal, rectaal), wanneer je merkt dat een dosering te hoog is, en waarom leefstijl het fundament blijft.

Achter de betaalmuur voor trouwe supporters vind je een uitwerking van deze samenvatting van de aflevering, alle bronnen, Liselotte’s stappenplan en de doseringen die zij noemt. Word ook lid! Voor 5 euro per maand of 50 per jaar. Tip: kijk je op je mobiele telefoon, schakel dan over naar de desktopversie. Want de ratten van Apple en Google gooien gewoon 2 of 20 euro bovenop de prijs.

Abonneer nu

Read more

Het was tabel 1 die me daarmee deed stoppen. Niet de conclusie, niet de keurige modellen met hun pijlen en coëfficiënten. Een regeltje halverwege, weggestopt tussen lengte en gewicht: mediane leeftijd 58 jaar. En een paar regels hoger: 569 vrouwen, 389 mannen. Bijna zestig procent vrouw. Gemiddeld achter in de vijftig.

De gemiddelde deelnemer aan deze studie was dus een vrouw in of net voorbij de overgang. 958 mensen met pijn die met geen enkele standaardbehandeling weg te krijgen was, en het zwaartepunt lag precies bij de groep waar ik al drie jaar onderzoek naar doe.

Dus las ik het hele artikel nog een keer. Op zoek naar een woord. Menopauze. Het staat er niet. Geen enkele keer. ‘Oestrogeen’ niet, ‘overgang’ niet, ‘hormoon’ niet. In een onderzoek dat grotendeels over vrouwen van middelbare leeftijd gaat, en een enzym dat zowel dopamine als oestrogeen afbreekt, komt de overgang niet eens als gedachte voorbij. Alsof je een studie doet naar slaapproblemen bij pasgeborenen en nergens het woord baby noemt.

Even over wat ze wel vonden, want dat is op zichzelf al de moeite waard.

Read more

Ik dacht terug aan toen ík bijna veertig was. Ik had ineens extreme jeuk aan mijn benen had. Was ik ineens allergisch geworden? Voor Franse kaas? Iets wat ik de avond ervoor toevallig gegeten had. Ik ging naar een specialist in het ziekenhuis die me een hele vette vaseline gaf, mijn huid was te droog. Tegen de tijd dat ik 45 was kreeg ik uitbraken over mijn hele benen en armen als ik schrok van iets: alsof ik in de brandnetels gevallen was. Ik kreeg een periode antihistamine, om mijn histaminesysteem tot rust te brengen.

Het is pas nu ik al een jaar de Reference Library van MenoWiser aan het vullen ben, het neuro-endocriene analysemodel voor perimenopauzale klachten dat ik met Drs Eveline van der Wel aan het bouwen ben, dat ik begin te begrijpen hoe al die systemen op elkaar ingrijpen. De vrouwen in de Facebookgroep hebben niet ineens hooikoorts gekregen. Ik was ook niet ineens allergisch voor Franse kaas: ons progesteron was bezig weg te vallen en ons lichaam was zichzelf aan het opzwepen omdat de rem eraf was.

Dat zal ik uitleggen.

De wals tussen oestrogeen en progesteron, wordt een woeste tango

Vanaf de puberteit houdt het vrouwenlichaam twee hormonen in balans. Oestrogeen, het hormoon dat groei en activiteit aanjaagt - in baarmoederslijmvlies, in borstweefsel, in botcellen, in de hersenen. En progesteron, het hormoon dat tempert en stabiliseert. Oestrogeen geeft gas. Progesteron is de rem.

Als je eind dertig, begin veertig bent, gebeurt er iets dat in de gangbare uitleg over de overgang vrijwel altijd wordt overgeslagen: de rem begint eerder te slijten dan het gas. Bij veel vrouwen zakt progesteron al vanaf hun 35ste en daar krijgen ze rond hun 38ste, 40ste last van, terwijl oestrogeen nog jarenlang vrolijk meedoet, soms zelfs heftiger dan voorheen, in pieken en dalen. Zo zit het vrouwenlichaam nu eenmaal in elkaar. De eierstokken stoppen niet als een lichtschakelaar; ze gaan grilliger werken, met cycli waarin geen eisprong meer plaatsvindt en dus ook geen progesteron wordt gemaakt.

Wat vrouwen hiervan merken is niet ‘minder hormonen’. Wat ze voelen is verschoven verhoudingen. Te veel gas op een te zwakke rem. En dat opent precies de deur waardoor histamine binnenkomt.

En histamine doet meer dan jeuk en niezen. Een paar dagen geleden verscheen in Nature Mental Health een studie die voor het eerst het hele histaminesysteem in het menselijk brein in kaart bracht, Mapping histamine pathway networks in the human brain across cognition and psychiatric disorders. Wat er uit kwam: in het brein bedient dit systeem precies de gebieden die over emotie, over wat tot je doordringt, over cognitieve controle, over alertheid gaan. Niet de neus en de huid, maar de plekken waar mensen in perimenopauze klachten over melden. De studie laat een verband zien, geen oorzaak. Maar het verband alleen al is een mededeling.

Want het verklaart waarom ‘gewoon allergie’ niet voldoet om uit te leggen wat er met deze vrouwen gebeurt. Het verklaart de brain fog. Het verklaart de plotselinge prikkel-intolerantie voor geluid, voor licht, voor een drukke supermarkt. Het verklaart waarom antidepressiva niet altijd werken bij deze groep - er is ook onderzoek dat laat zien dat histamine, vrijgekomen door ontsteking, het effect van SSRI’s op serotonine in de hersenen onderdrukt. Vooralsnog vooral dier-onderzoek, maar het past op een patroon dat in de spreekkamer al jaren zichtbaar is.

Getriggerde immuuncellen laten cocktail aan stoffen los

Want in je lichaam zitten cellen die mestcellen heten. Immuuncellen, ze hangen rond op alle plekken waar je lichaam de buitenwereld ontmoet - je huid, je darmwand, je longen, rond je hart, in je hersenen. Ze zijn ooit ontworpen om je te beschermen tegen parasieten en allergenen. Als ze iets verdachts zien, ploffen ze open en laten een cocktail van stoffen los waarvan histamine de bekendste is. Bij een normale allergie is de trigger duidelijk: pollen, kattenhaar, pinda. Bij vrouwen wiens rem aan het wegvallen is, is de trigger iets anders. Hun mestcellen reageren op hun eigen oestrogeen.

Dat klinkt gek. Het is ook gek. Maar het is goed gedocumenteerd. Een Japanse onderzoeker liet in 2007 zien dat oestrogeen mestcellen kan activeren via een snelle, korte route op het celmembraan. Binnen tweeënhalve minuut na contact begint de mestcel zijn lading te lossen.

Een zichzelf opzwepend systeem

Daar zit ook de feedback. Want histamine, eenmaal vrijgekomen, stimuleert in de eierstokken weer de productie van oestrogeen. Oestrogeen prikkelt mestcellen. Mestcellen lossen histamine. Histamine prikkelt eierstokken. Een zichzelf opzwepend systeem. Een lichaam dat zichzelf in de rondte jaagt.

Veertig jaar lang werkt dat prima, want progesteron stabiliseert mestcellen. Het zet ze op slot. Het houdt de feedback in toom. Vandaar dat vrouwen tijdens een zwangerschap, met heel hoog progesteron, vaak juist tot rust komen met hun allergieën, migraine, eczeem. En vandaar dat al die dingen een paar weken na de bevalling met dubbele kracht terugkomen, samen met de radiostilte van die progesteron-piek.

In de perimenopauze gebeurt dezelfde radiostilte, alleen veel trager en zonder dat iemand het in de gaten heeft. Het gaspedaal raakt grilliger. De rem valt geleidelijk weg. Het systeem rent. Histamine stroomt.

Progesteron is het eerste dominosteentje dat valt

Vandaar dat het zo vaak ergens tussen je 38ste en 48ste begint. Niet bij iedere vrouw, want niet iedereen heeft een gevoelig mestcel-systeem - genetica speelt mee, leefstijl, eerdere belasting. Maar bij vrouwen die ervoor aanleg hebben, is het wegvallen van progesteron de eerste domino.

Wat je vervolgens ziet is een patroon dat als je het eenmaal herkent overal opduikt.

Wijn die niet meer werkt zoals het deed. Rode wijn is rijk aan histamine en blokkeert daarbij ook de enzymen die het afbreken. Vroeger ging het goed, want je had reserve. Nu niet meer.

Hooikoorts uit het niets. Niet omdat je opeens allergisch bent voor berken. Wel omdat de drempel waarbij je mestcellen los gaan zo verlaagd is dat berken-pollen - die je altijd al binnenkreeg - nu wél als trigger genoeg is.

Drie uur ‘s nachts. Niet de inslaapproblemen van iemand met een ratelend hoofd, maar wakker worden op een vast tijdstip, klaarwakker, vaak met hartkloppingen en een warme rode huid. Histamine houdt je brein in arousal-stand. Bij hoge tonus blijft je slaap oppervlakkig en breekt het rond drie tot vier uur.

Cyclische gekte. Klachten die de week voor je menstruatie altijd erger zijn. Migraine. Krampen. Stemmingsschommelingen. Eczeem dat opvlamt. Eigenlijk zou de luteale fase juist een rustige tijd moeten zijn, met dat progesteron hoog. Bij een vrouw wier systeem al wankel staat werkt het omgekeerd: juist de val van die piek naar de menstruatie geeft chaos.

Eten dat niet meer landt. Tomaat. Spinazie. Oude kaas. Gefermenteerd. Alles wat van zichzelf rijk is aan histamine of wat de afbraak ervan afremt. Vrouwen zeggen vaak dat ze het ‘opeens niet meer kunnen hebben’. Wat ze bedoelen is dat hun afbraak-capaciteit op is geraakt.

En hier komt mijn werkelijke boodschap. De boodschap die ik in bijna iedere podcast herhaal en die in ieder gesprek met een vrouw rond de 38, 40, 42 weer naar boven komt.

Wacht niet tot het systeem in elkaar zakt voor je iets doet met progesteron

Want dit is wat er gebeurt als je het verloop laat gaan. Op je 38ste daalt progesteron en merk je vooral dat je slechter slaapt en sneller geïrriteerd bent. Op je 40ste komen daar klachten bij die niet meer netjes in cyclus-rondes te vangen zijn. Op je 42ste begint je lichaam zichzelf op te zwepen, omdat de rem het te lang heeft moeten doen zonder ondersteuning. Op je 45ste sta je bij de huisarts met een lijst klachten waar geen enkele dokter een verband tussen ziet, en krijg je vier verschillende doorverwijzingen.

Op dat moment is het verhaal lastiger terug te draaien. Niet onmogelijk - vrouwen herstellen, mestcellen kunnen rustiger worden, slaap kan terugkomen - maar het kost meer tijd, meer interventie, meer geduld. Terwijl tijdig progesteron-suppletie veel van dit hele verhaal zou hebben voorkomen.

Dat zeg ik niet om vrouwen bang te maken. Dat zeg ik omdat er in Nederland nog steeds een hardnekkig idee leeft dat je ‘door je overgang heen moet’. Dat je pas wat moet doen als de opvliegers heftig worden, of als je menstruatie weg is. Dat is een denkfout die je tien jaar kan kosten van slecht slapen, slechte stemming, klachten die je het idee geven dat je jezelf niet meer bent. En die tot chronische stress leiden die zich al helemaal lastig laat afschudden. Terwijl de eerste echte beweging - het wegvallen van progesteron - vaak vijf tot tien jaar eerder begint dan waar de zorg op anticipeert.

Dus wat doe je ermee?

Track je symptomen, dan heb je een verhaal

Begin met je verhaal. Track je symptomen en op welk moment van je cyclus ze erger worden. Let op of er een patroon zit in welke voeding wat doet. Als je ‘s nachts wakker wordt, schrijf dan op hoe laat het is, of je hart bonst, of je huid jeukt, of je hoofd traag aanvoelt of juist direct aan staat. Niet om jezelf ziek te denken - om patronen te zien.

En ga met dat verhaal naar een arts. Niet met de vraag ‘geef mij iets’, maar met je waarnemingen. ‘Ik slaap slecht sinds twee jaar, ik word om drie uur ‘s nachts wakker, ik heb een hele rij andere klachten die met mijn cyclus meebewegen, en ik vraag me af of progesteron-suppletie iets voor mij kan zijn.’ Bio-identiek gemicroniseerd progesteron (oraal, ‘s avonds innemen) is in Nederland verkrijgbaar onder de naam Utrogestan, maar wordt vaak alleen voorgeschreven samen met oestrogeen ter bescherming van het baarmoederslijmvlies. Dat het op zichzelf - zonder oestrogeen erbij - iets kan doen voor slaap, stemming en mestcel-rust, is in veel Nederlandse spreekkamers nog niet ingedaald. Sommige huisartsen zijn hierin meegegaan, maar de meeste niet. Als ze er al de logica van inzien, blijft het ‘offlabel’ en durven of ‘mogen’ ze het niet. Het loont om door te vragen, of een second opinion te zoeken bij een arts die overgangsklachten als specialisme heeft.

Een proefperiode antihistamine om te zien welke klachten verdwijnen

Wat je eventueel kunt doen, is een korte proefperiode met een eenvoudig antihistaminicum zoals cetirizine, die je gewoon bij de drogist kunt kopen, om te zien of een hele rij klachten tegelijk verschuift. Niet als therapie - als hypothese. Hier hoort een waarschuwing bij die in de bijsluiter niet staat: cetirizine moet je afbouwen, niet abrupt staken. Bij sommige mensen die het langer dan een paar weken dagelijks gebruiken geeft plots stoppen forse jeuk - een fenomeen dat in dermatologische kringen bekend is maar door huisartsen vaak niet wordt herkend. Een proefperiode van twee, drie weken is meestal veilig. Daarna afbouwen door eerst om de dag te nemen, dan de halve dosering.

Herken je de klachten? Onderneem dan actie

En als je in de perimenopauze zit en deze klachten herkent: oestrogeen-therapie is niet altijd het simpele antwoord. Bij vrouwen met een sterke mestcel-component kan oestrogeen-suppletie de boel juist eerst erger maken, omdat dezelfde route die hun klachten veroorzaakt nu extern wordt aangezet. Hier loont het om eerst de mestcellen tot rust te brengen voordat het hormonale systeem in beweging wordt gezet. Progesteron eerst. Pas in een later stadium oestrogeen.

Bronnen en verder lezen

Dit stuk leunt op een aantal wetenschappelijke publicaties. Voor wie wil doorlezen of zelf de oorspronkelijke studies wil bekijken:

Over de oestrogeen-mestcel-feedback loop Zaitsu, M. et al. (2007). Estradiol activates mast cells via a non-genomic estrogen receptor-alpha and calcium influx. Molecular Immunology 44(8): 1977-1985. [De studie die liet zien dat oestrogeen mestcellen direct kan activeren via een snelle membraan-route.]

Bódis, J. et al. (1993). Histamine stimulates progesterone and estradiol secretion by human granulosa cells in vitro. Gynecologic and Obstetric Investigation 36(2): 65-67. [Het andere stuk van de feedback loop: histamine drijft oestrogeen-productie in de eierstokken.]

Over het histaminesysteem in het brein Martins, D. et al. (2026). Mapping histamine pathway networks in the human brain across cognition and psychiatric disorders. Nature Mental Health 4: 816-828. [De recente multimodale brein-mapping die liet zien dat het histaminerge systeem preferentieel de hersengebieden bedient die met emotie, salience en cognitieve controle te maken hebben.]

Over histamine en de werking van SSRI’s Hersey, M. et al. (2021). Inflammation-induced histamine impairs the capacity of escitalopram to increase hippocampal extracellular serotonin. Journal of Neuroscience 41(30): 6564-6577. [Dier-onderzoek dat het mechanisme blootlegt waarmee ontstekings-histamine antidepressiva-effect kan onderdrukken.]

Over progesteron-daling in de perimenopauze Prior JC, Cameron A, Fung M, Hitchcock CL, Janssen P, Lee T, Singer J. Oral micronized progesterone for perimenopausal night sweats and hot flushes a Phase III Canada-wide randomized placebo-controlled 4 month trial. Sci Rep. 2023 Jun 5;13(1):9082. doi: 10.1038/s41598-023-35826-w. Erratum in: Sci Rep. 2024 Jul 27;14(1):17229. doi: 10.1038/s41598-024-68283-0. PMID: 37277418; PMCID: PMC10241804. [Een toegankelijk overzicht van waarom progesteron eerder en sneller daalt dan oestrogeen, en wat dat klinisch betekent.]

Het MenoWiser-protocol werkt

Dit is precies waarom MenoWiser werkt zoals het werkt. Eén molecuul, meerdere clusters tegelijk. De histamine-batch in onze Reference Library raakt aan oestrogeen-dynamiek, aan progesteron, aan stress-as, aan slaap, aan ontstekingsfysiologie. Niet één klacht behandelen, maar het hele patroon zien - en, belangrijker, op tijd ingrijpen voordat het systeem in elkaar zakt. In de juiste volgorde.

Wil je het verder uitbouwen van MenoWiser steunen? Doneer dan aan de crowdfunding. We zijn er bijna! Het prototype wordt momenteel gemaakt.

Ze probeerde van alles om die stress weg te krijgen. Tot ze in de meivakantie met haar gezin op de bank zat, helemaal ontspannen, en haar lichaam nog steeds tekeer ging. Dit kan geen stress meer zijn, dacht ze.

Anderhalf jaar duurde haar zoektocht. Tot ze in Frankrijk – want als Française denk je dan tóch dat het daar beter zal zijn (spoiler: ook niet) – eindelijk een arts vond die wèl ging testen. Hormonen, bloed, alles. En toen lag het er zwart op wit: ik ben toch niet gek.

Inmiddels is Amélie mede-oprichter van ViHealth, een van de snelst groeiende FemTech-platformen van Nederland. En in deze aflevering pakken we de helikopter erbij. Geen aflevering over één symptoom, geen aflevering over één protocol, maar een blik op het hele speelveld: wat ís FemTech eigenlijk, wat gebeurt er in Nederland, waarom blijft die menopauze care gap zo hardnekkig bestaan, en welke innovaties gaan ons leven écht veranderen?

We hadden het over die ene cijferreeks die ik niet meer uit mijn hoofd krijg: 93% van de vrouwen in de perimenopauze ervaart klachten. 5% krijgt een behandeling. Reken zelf maar uit waar de andere 88% blijft hangen.

Sponsor van deze aflevering is Bamigo!

Bamigo is jarig, en wie jarig is trakteert. Daarom ontvang je nu 25% korting op de gehele collectie van Bamigo. En luisteraars van deze podcast ontvangen nog eens 10% EXTRA korting met de code GEK10. Bestel jouw nieuwe favoriete kleding nu op bamigo.com!
*De kortingscode is geldig t/m 31 mei 2026

👉 Hieronder lees je de uitgebreide shownotes met alle bronnen, cijfers, namen en links die in deze aflevering voorbijkwamen.

Voortaan ook gewoon zonder zorgen verder lezen? Neem een abonnement. Dat kan al voor 5 euro per maand óf 50 per jaar. Koopje…

Abonneer nu

Read more

Het werd een gesprek dat veel reacties losmaakte – over de polyvagaaltheorie, over de ‘window of tolerance’ die in de perimenopauze krimpt, en over de zin die bij mij het kwartje deed vallen: ‘De oplossing van toen is het probleem van vandaag geworden.’

In dit artikel kijk ik wat dieper. Want wat ik in de podcast met Edith niet uitgebreid kon vertellen, is wat we bij MenoWiser zien als we door deze groep heen kijken. MenoWiser is het beslismodel dat ik samen met Drs Eveline van der Wel aan het ontwikkelen ben, op basis van bijna 200 DNA-analyses bij vrouwen met ernstige mentale klachten in de perimenopauze. Het brengt hormonen, brein, genetica en leefstijl samen tot één samenhangend beeld – juist voor de complexe klachten waarvoor in de reguliere zorg geen eenduidige verklaring wordt gevonden.

En precies bij deze groep – de altijd-aan-staande, in-de-couveuse-gelegen, oud-en-nieuw-zeer-tegelijk – komt er een patroon naar boven dat alles verandert aan hoe je naar perimenopauzale klachten kijkt. Genetische varianten die al je leven lang meededen zonder dat je het wist. Een vroege epigenetische programmering die door oestrogeen decennialang werd gemaskeerd. En een leven dat zich heeft gevormd rond een hyperalert zenuwstelsel – waardoor de copingmechanismen die je maakten tot wie je bent, nu precies zijn wat je ‘s nachts wakker houdt.

Onder de paywall leg ik uit wat we zien, wat de wetenschap erover weet, en waarom alleen hormoonsuppletie bij deze groep niet genoeg is. Plus: wat dan wel.

Ook lid worden? Gewoon doen. Kan al voor 5 euro per maand! Of 50 per jaar. En dan hoef je nooit meer te denken: zal ik?

Een woord van advies: betaal je met iDeal dan wordt er eerst 0,01 cent afgeschreven, als controle. Maak het betaalproces gewoon af en dan komt alles goed! Denk niet: het is mislukt, ik doe het nog een keer, want dan wordt het dubbel afgeschreven.

Abonneer nu

Read more

Voor deze aflevering heb ik GZ-psycholoog en yogatherapeut Edith Bakker van In Balans Psychologie en het Hormoonhuis uitgenodigd omdat ik vermoed dat hier iets anders onder zit. Iets wat met hormonen alleen niet meer op te lossen is, omdat het zenuwstelsel inmiddels zélf is gaan meedoen. En dat klopt.

We hebben het in dit gesprek over de polyvagaaltheorie zonder ingewikkeld te doen. Over wat ‘altijd aanstaan’ fysiologisch eigenlijk ís, waarom cortisol en adrenaline óók hormonen zijn waar je ‘lekker op gaat’ (jee), en hoe het kan dat een zenuwstelsel je actief uitnodigt om in de alarmstand te blijven. Maar de zin die me het meest is bijgebleven kwam halverwege langs en die liet ik even bezinken voordat ik doorvroeg:

Daar gaat het over. Over alles wat we vroeger toen de kinderen nog klein waren zo goed konden: alert zijn, voor iedereen klaarstaan, alles tegelijk regelen - en hoe precies die kwaliteiten ons nu opvreten. Plus wat je eraan kunt doen. Plús een ongemakkelijke ontdekking over een hele generatie couveusebaby’s die nu in de perimenopauze zit.

Achter de paywall vind je de samenvatting van de aflevering, met alle belangrijke deelonderwerpen, het bijbehorende wetenschappelijk onderzoek en handige links voor wie door wil leren!

Word ook lid! Voor 5 euro per maand of 50 per jaar steun je mijn werk én de podcast!

Abonneer nu

Read more

Ik was zelf zo’n vrouw die veranderde rond haar veertigste en dacht dat ze gek was geworden. Die niks meer aan kon van wat haar daarvoor moeiteloos afging. Ik bedoel, naast de drie kinderen en een baan bij JAN Magazine was ik op zaterdag ook nog coach van het hockeyteam van mijn oudste zoon. Allemaal schreeuwende jongetjes tussen de 8-10 jaar. Kun je het je voorstellen?

En dat is waarom ik door blijf gaan met de podcast en door blijf leren. Onlangs behaalde ik mijn Women’s Hormone Therapy Specialist-certificate aan de Heather Hirsch Academy. Omdat ik vrouwen van rond de veertig die last krijgen van toenemende PMS, stemmingswisselingen, woede-aanvallen en slapeloosheid uitleggen wat er gebeurt. Zodat ze het in ieder geval zelf herkennen. En zich niet omver laten praten door een arts die nodig op bijscholing moet. Opdat dit nooit meer gebeurt.

Hoe herken je de vroege perimenopauze?

Hét kenmerk van de vroege perimenopauze? Vrouwen die zeggen: ik herken mezelf niet meer. Ze zijn 39, soms halverwege de veertig, soms net 37. En ze ergeren zich aan alles. Aan hun partner die ademhaalt. Aan de kinderen die om iets vragen op het verkeerde moment, en op een gegeven moment valt íeder moment verkeerd. Ze liggen tot diep in de nacht wakker omdat ze hun hoofd niet uitkrijgen. PMS, die altijd al wel aanwezig was, duurt nu geen drie dagen meer, maar een week, dan tien dagen, dan bijna twee weken. De cyclus die ooit een paar lastige dagen kende, eindigt als één lange aanloop waarin niets meer leuk is en alles teveel naar de menstruatie. Ook niet leuk, maar in ieder geval een paar dagen rust. En dan begint het opnieuw.

Tegen al deze vrouwen zou ik willen zeggen: je wordt niet gek. Je verliest je progesteron.

Het patroon

Deze vrouwen hebben bijna allemaal hetzelfde verhaal. Altijd al hormoongevoelig geweest. Merkbare PMS kregen ze vanaf het moment dat de kinderen kwamen, soms al eerder, maar leefbaar. Vaak zijn ze hooggevoelig, hebben in ieder geval dat gevoel, soms met ADHD of autisme, al dan niet gediagnosticeerd. Hun DNA toont ook grote gelijkenissen. Ze hebben altijd hoog in oestrogeen gezeten, hun hele vruchtbare leven. En dan, ergens tussen de 35 en 42 jaar, begint er iets te schuiven.

En dat begint niet met oestrogeentekort. Niet eerst. Eigenlijk gebeurt er iets heel anders: de eierstok ovuleert minder vaak. En zonder ovulatie geen geel lichaam. En zonder geel lichaam geen fatsoenlijke progesteronpiek in de tweede helft van de cyclus.

Wat er overblijft is een vrouw die nog steeds haar gebruikelijke hoge oestrogeenpieken maakt - de komende tien jaar zelfs hoger dan vroeger, omdat het FSH de eierstokken steeds harder aanjaagt - maar zónder de progesteron die dat oestrogeen daarvoor in toom hield. Dat heet oestrogeendominantie en het klinkt onschuldig, maar dat is het niet.

Want progesteron doet meer dan haar reputatie suggereert. In het brein wordt ze omgezet in allopregnanolon, een neurosteroïde die via de GABA-receptor je angst- en stresscircuits remt. Dat is je natuurlijke kalmeermiddel. Geen aanmaak meer betekent: geen rem op je amygdala, je dreigingsdetector, op de overprikkeling waardoor je ‘s middags om vier uur al het gevoel krijgt dat je niet meer kunt, op de aanjagende werking van oestrogeen wanneer dat ongeremd zijn gang gaat. Waardoor je niet meer slaapt.

De week, anderhalve week voor de menstruatie is het het ergst. Dan kun je gaan denken dat je gek wordt. Maar wat deze vrouwen ervaren, is geen psychiatrische stoornis. Het is een brein dat zijn rem kwijtraakt.

Wat ze meestal krijgen

De huisarts kijkt mee, ziet stemmingsklachten, prikkelbaarheid, slapeloosheid en denkt: depressie. Of angststoornis. Of, als er ook nog eens concentratieproblemen zijn: misschien toch ADHD, laten we eens doorverwijzen.

Ze krijgen antidepressiva. Vaak een SSRI, of een SSNI, zoals ik. Bij mij remde het de overprikkeling en dempte het het doorratelen van mijn gedachten waardoor ik eindelijk weer kon slapen. Maar het probleem was hormonaal, dus de echte oorzaak werd niet aangepakt en sluimerde door waardoor ik nog vele andere klachten zou krijgen. Bovendien reageert een deel van de vrouwen veel slechter. Soms maakt het haar suïcidaler - wat bij vrouwen die hun medicatie niet goed afbreken, en dat is een grotere groep dan we dachten, een bekend en serieus risico is.

Ze krijgt slaapmedicatie. Lorazepam. Oxazepam. Iets om de nacht door te komen. Het werkt, even, en dan niet meer, en vervolgens kan ze er niet meer mee stoppen, want ontwennen geeft een rebound die nog harder beukt dan het oorspronkelijke probleem.

Komt ze bij de gynaecoloog, dan krijgt ze vaak de anticonceptiepil voorgeschreven. Of Femoston, een lichter gedoseerd combinatiepreparaat met synthetisch progestageen. Synthetisch progestageen is iets fundamenteel anders dan progesteron. Het bindt aan de progesteronreceptor, ja, maar het wordt in het brein niet omgezet in allopregnanolon. Het rust de GABA-receptor niet. Het onderdrukt bovendien de aanmaak van het beetje eigen progesteron dat er nog was. De vrouw voelt zich vaak juist slechter, en ze begrijpt niet waarom.

En dan, soms, als alles is geprobeerd en niets werkt, komt het idee: misschien is er iets niet goed met de baarmoeder. Misschien moet die eruit. Of, in een variant die nog regelmatig voorkomt: laten we de hormonen tijdelijk platleggen met Lucrin, kijken of het dáár van komt.

Wat Lucrin werkelijk is

Lucrin (leuproreline) is een GnRH-agonist. Het werkt via de hypofyse en legt de hele aansturing van de eierstokken plat. Geen oestrogeen, geen progesteron, geen testosteron. Het wordt gebruikt bij prostaatkanker, bij endometriose, soms bij ernstige PMDD als laatste redmiddel, en dan altijd met add-back therapie, dus met direct daarbij passende hormoonsuppletie om het brein op te vangen.

In de praktijk zie ik vrouwen Lucrin krijgen zonder die add-back, of met veel te weinig. Ze krijgen een oestrogeenpleister van vijftig microgram en moeten het daarmee doen. Voor een vrouw die haar leven lang in de bovenmarge van haar oestrogeen heeft gezeten, is dat het hormonale equivalent van een kaarsje aanbieden aan iemand die in een ijskelder zit.

In Amerika is Lucrin onderwerp van massaclaims, vooral wegens blijvende neurologische en endocriene schade na korte gebruiksperioden. In Nederland geven we het in dit soort situaties nog steeds - soms aan vrouwen die iets heel anders hadden gevraagd. Zoals Jeannette Troost, die op dat moment zelf dondersgoed wist dat ze alleen progesteron nodig had.

En dan, als de Lucrin niet helpt of het juist erger maakt, komt de volgende stap: de baarmoeder eruit. Vaak met de eierstokken erbij, want wat heb je er dan nog aan?

Wat er gebeurt als je ovaria er in één klap uitgaan

Bij een natuurlijke perimenopauze dalen oestrogeen en progesteron grillig maar geleidelijk. Het brein heeft tijd. Niet veel, niet genoeg, maar tijd om aan te passen.

Bij een hysterectomie met ovariëctomie stopt de aanmaak abrupt. Binnen uren tot dagen. Zelfs als de eierstokken blijven zitten, daalt de doorbloeding ernaartoe na verwijdering van de baarmoeder met 50 tot 60 procent - en binnen een jaar produceren ze vaak fors minder dan voor de operatie.

Wat dat doet in een brein dat juist op stabiele hormoonspiegels was gebouwd: progesteron daalt naar nul. Daarmee stopt de omzetting naar allopregnanolon en we hebben hierboven kunnen lezen wat dat doet. Het brein komt in een toestand die sterk lijkt op een continue luteale fase, alleen zonder de menstruatie die normaal de schakelaar weer omklapt.

Oestrogeen daalt naar nul. Geen ondersteuning meer van serotonine, dopamine, noradrenaline en BDNF — de neurotrofe factor die je brein letterlijk plastisch en levend houdt. Bij vrouwen met een neuro-inflammatoir profiel - verhoogde achtergrondontsteking, gevoelige immuunsystemen - is oestrogeen ook nog eens de natuurlijke ontstekingsremmer. Die wegnemen betekent: ontsteking erbovenop.

Niet iedere vrouw reageert hier zo extreem op. Maar bij wie het gebeurt - en die groep is in ons DNA-onderzoek systematisch terug te vinden - zit er meestal een combinatie van varianten onder die het brein hyperafhankelijk maakt van stabiele hormoonspiegels: trage COMT, trage MAOA, een wankele 5α-reductase voor de progesteron-naar-allopregnanolon-omzetting, gevoelige GABA-receptoren, methylatieproblemen, CYP-enzymen die oestrogeen niet goed afbreken waardoor het stapelt en pieken geeft.

Voor deze vrouwen is een baarmoeder- en eierstokverwijdering geen oplossing voor de schommelingen. Het is het permanent maken ervan, op het diepste punt van de curve.

Wat ze écht nodig had

Wat de vrouw die rond haar 38e binnenkomt met steeds erger wordende PMS écht nodig heeft, is bijna altijd hetzelfde, en bijna altijd het simpelste van alle opties: bio-identiek progesteron. Oraal, ‘s avonds, in de luteale fase, dus vanaf dag 14-27. Beginnen de klachten eerder, dan ook al eerder starten. Dosering: 100–200 mg oraal, ’s avonds. Bio-identiek wil zeggen: moleculair identiek aan wat haar eigen lichaam vroeger maakte. Geen synthetisch progestageen. Geen combinatiepil. Geen Femoston. Progesteron.

Dat doet drie dingen tegelijk. Het kalmeert het brein via de allopregnanolon-route, dus de slapeloosheid en de prikkelbaarheid en de paniek nemen af. Het vangt de oestrogeenpieken op die anders ongeremd hun gang gaan. En het signaleert aan haar systeem dat de luteale fase nog bestaat, ook als ze zelf niet meer goed ovuleert.

Nemen vasomotorische klachten, brain fog, stemmingsdips of slaapproblemen niet binnen 4–6 weken na progesteronstart substantieel af, dan komt daar transdermaal bio-identiek oestrogeen bij. Laag starten en zo nodig bijstellen naar boven (estradiol) of naar onder (progesteron-dosis bij sufheid) is in deze fase normaal — het beeld verandert mee met de fase.

Wat niet helpt, en waar ik met een zekere regelmaat mee te maken heb omdat het schade veroorzaakt die jaren kost om te repareren: een baarmoeder eruit halen om hormoonschommelingen op te lossen. Dat lost ze niet op. Dat zet ze vast. Bij een hormoongevoelige vrouw met een gevoelig brein is dat geen ingreep meer maar een neurotraumatische gebeurtenis met een halfwaardetijd van jaren.

Wat je van je arts mag vragen

Ik weet hoe het is om als vrouw in een spreekkamer te zitten en het gevoel te hebben dat je arts boos wordt als je iets vraagt wat niet in zijn protocol staat. Ik weet ook dat veel vrouwen daardoor hun mond houden, of zich laten ompraten, of een recept aannemen dat ze eigenlijk niet wilden.

Herkenbaar? Dan zijn dit dingen die je rustig en in alle redelijkheid kunt vragen:

Kunnen we eerst proberen of bio-identiek progesteron in de luteale fase iets oplost, voor we naar antidepressiva of een operatie kijken?

Als we toch in die richting gaan, kunnen we dan eerst farmacogenetisch onderzoek doen, zodat we weten of ik deze middelen wel goed afbreek?

Als er sprake is van een hysterectomie of ovariëctomie, kunnen we van tevoren een hormoonsuppletieplan op tafel hebben - bio-identiek, in een dosis die past bij waar ik van nature zat - en niet pas achteraf, als het al te laat is?

Als ik om bio-identiek progesteron vraag en ik krijg in plaats daarvan synthetisch progestageen of Lucrin aangeboden, kan ik dan een second opinion krijgen bij iemand die thuis is in perimenopauzale neuro-endocrinologie?

Een goede arts schrikt niet van deze vragen. Een goede arts denkt: oké, deze vrouw heeft haar huiswerk gedaan, ik neem haar serieus. Dat het te vaak anders gaat, is een systeemprobleem en geen reden om jezelf het zwijgen op te leggen. Integendeel.

Tot slot

Als je dit leest en je herkent jezelf, of een dochter, vriendin of patiënt: niets aan deze klachten is bewijs dat je gek bent. Het is bewijs dat je hormonen aan het verschuiven zijn en dat je brein iets terug wil.

We zijn toch niet gek.

Literatuur (verkort)

• Brinton RD et al. Perimenopause as a neurological transition state. Nat Rev Endocrinol. 2015.

• Prior JC. Progesterone for symptomatic perimenopause treatment. Climacteric. 2018.

• Prior JC et al. Oral micronized progesterone for perimenopausal night sweats and hot flushes. Sci Rep. 2023.

Het MenoWiser™️-perspectief

Wat in de perimenopauze gebeurt is geen verzameling losse klachten. Het is een regulatiesysteem dat zijn stabiliserende signalen verliest. Precies vanuit dat inzicht - en de patronen die we ook terugzagen in fase 1 van het DNA-onderzoek - ben ik samen met drs Eveline van der Wel MenoWiser™️ gaan ontwikkelen. Het doel daarvan is simpel:

de perimenopauze niet langer zien als een verzameling losse klachten, maar als een samenhangend systeem van hormonen, brein, genen en leefstijl.

Wij werken dit model momenteel verder uit tot een neuro-endocrien analysemodel dat al deze regulatiesystemen samenbrengt tot één samenhangend besliskader. Dat denkt vanuit een reference library met wetenschappelijk onderzoek dat wél onderscheid maakt tussen bio-identiek en synthetische hormonen, en dat de grensgebieden endocrinologie, psychiatrie en gynaecologie overschrijdt. Wil je ons daarbij helpen? Steun dan de crowdfunding! Want wij zijn al maanden aan het bouwen, en het is bijna klaar!

Lees je graag mee?

Overweeg dan betalend lid te worden van mijn Substack, waardoor me mijn missie structureel steunt.

Voor €5 per maand of €50 per jaar krijg je toegang tot alle verdiepende artikelen, uitgebreide shownotes, onderzoeksanalyses en achtergrondstukken.

En dat wordt alleen maar interessanter. Steeds meer van mijn artikelen schrijf ik namelijk vanuit datzelfde MenoWiser™. Ik gooi een probleem in de virtuele denktank die gebouwd is, en er komt een antwoord uit. Gestoeld op relevant wetenschappelijk onderzoek en de praktijkervaring van de beste artsen op dit gebied.

👉 Word betalend lid en lees verder.

Abonneer nu

Denk je dat iemand anders iets heeft aan deze post? Deel hem dan.

Delen

In dit tweede deel van het gesprek met Jeannette Troost hoor je een verhaal dat begint met verergerende PMS, zoals bij zovelen de perimenopauze begint, maar eindigt in een medische nachtmerrie. Van hormonale ontregeling en verkeerde behandelingen tot een suïcidepoging en jaren van totale uitval.

En toch… is dit geen verhaal over ‘psychische klachten’.

Dit is een verhaal over hormonen, over een systeem dat faalt — en over wat er gebeurt als je niet krijgt wat je lichaam nodig heeft om te kunnen functioneren.

Samenvatting van de aflevering

Introductie van het thema

In dit tweede deel hoor je hoe een hormonale ontregeling volledig escaleert wanneer de juiste behandeling uitblijft. Wat begint met PMS-klachten, eindigt in een situatie waarin Jeannette haar lichaam, haar leven – en bijna zichzelf – kwijtraakt.

Belangrijkste inzichten

• Een abrupte hormonale shutdown (door o.a. Lucrin en operaties) kan het brein ontregelen op een manier die levensbedreigend is

• Oestrogeen speelt een cruciale rol in het dempen van neuro-inflammatie en het reguleren van stemming

• Genetische variaties (zoals CYP-enzymen) kunnen bepalen hoe iemand medicatie en hormonen afbreekt

• Antidepressiva kunnen bij bepaalde profielen averechts werken en suïcidaliteit versterken

• Het ontbreken van progesteronbalans kan oestrogeen-instabiliteit verergeren

• Het zorgsysteem faalt wanneer klachten als ‘psychisch’ worden weggezet zonder hormonale analyse

• PMDD en perimenopauzale ontregeling kunnen extreme, dissociatieve en suïcidale toestanden veroorzaken

• Stabiliteit in hormonen is voor sommige vrouwen letterlijk een voorwaarde om te kunnen leven

Besproken symptomen

• Ernstige PMS → PMDD-achtige klachten

• Suïcidale gedachten en dissociatie

• Extreme overprikkeling (licht, geluid, prikkels)

• Volledig verlies van functioneren (bedlegerig, niet kunnen zorgen)

• Neuro-inflammatie (vermoedelijk)

• Hormonale schommelingen en stapeling

• Onvermogen om medicatie af te breken

• Dysforie en verlies van emotionele beleving

• Fysieke pijn (vergelijkbaar met weeën)

• Gewichtsverlies en uitputting

Behandelingsmogelijkheden (zoals besproken / impliciet)

• Bio-identieke hormoonsuppletie (met name oestrogeen en progesteron in balans)

• Gepersonaliseerde aanpak op basis van DNA (CYP, COMT, methylatie etc.)

• Voorzichtig titreren van oestrogeen bij extreme gevoeligheid

• Ondersteuning van detox- en afbraakroutes (bijv. via suppletie)

• Kritisch kijken naar inzet van antidepressiva (farmacogenetica!)

• Multidisciplinaire samenwerking (gynaecologie, psychiatrie, endocrinologie)

Tips en adviezen

• Vertrouw op wat je lichaam aangeeft — zeker als iets duidelijk niet goed voelt

• Vraag om farmacogenetisch inzicht bij heftige reacties op medicatie

• Kijk verder dan standaardrichtlijnen: one size fits all werkt hier niet

• Zoek artsen die wél bereid zijn te kijken naar het geheel

• Laat hormonale klachten niet reduceren tot “psychisch” zonder onderliggende analyse

• Blijf hulp zoeken, ook buiten de reguliere paden als dat nodig is

Belangrijke citaten

• “Ik wilde helemaal niet dood. Dit gebeurde.”

• “Ik was niet meer veilig in mijn eigen lichaam.”

• “Het verschil is huge.”

• “Dit is geen psychisch probleem, dit zijn hormonen.” (parafrase van de strekking)

Bronnen en Studies

• Hormonal Fluctuations and ADHD: Hormones significantly impact ADHD traits throughout the monthly cycle. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and the Menstrual Cycle: Theory and Evidence

• Increased Risks: ADHD women are at higher risk of PMDD, postnatal depression, and a more challenging perimenopause. Prevalence of hormone-related mood disorder symptoms in women with ADHD

• Oestrogen and ADHD Medication: Oestrogen can enhance the effectiveness of ADHD medication, whereas progesterone can reduce its impact. This interaction needs monitoring, and we might require a review of my medication as I introduce HRT. Female-specific pharmacotherapy in ADHD: premenstrual adjustment of psychostimulant dosage

• There is yet no effective treatment for PMDD available: Allopregnanolone seems to be a key provocateur of PMDD symptoms in susceptible individuals. Future research should focus on interventions that interfere with the effects of neurosteroids or the plasticity of the GABA_A receptor itself. Neurosteroids and premenstrual dysphoric disorder

• The neurobiological mechanisms connecting stress-induced neuroinflammation with PMS/PMDD: De review beschrijft de neurobiologische mechanismen die stress-geïnduceerde neuroinflammatie verbinden met PMS/PMDD, met aandacht voor de HPO-as, HPA-as, het serotonine-kynurenine systeem, het GABAerge systeem en BDNF. The role of the neuroinflammation and stressors in premenstrual syndrome/premenstrual dysphoric disorder: a review

Praktische Tips

☐ Overweeg DNA-analyse bij onverklaarbare reacties op hormonen of medicatie
☐ Bouw hormonen extreem voorzichtig op bij gevoeligheid
☐ Zorg voor begeleiding die meerdere systemen integreert (brein + hormonen + genetica)
☐ Neem signalen van suïcidaliteit bij hormonale klachten altijd serieus als mogelijk biologisch gedreven

Andere links en Referenties

• Stichting PMDD Nederland

• Informatie over bio-identieke hormonen van de stichting Overgang en hormonen.

Samenvattende punten

• Dit is geen ‘zeldzaam geval’, maar een extreme uitvergroting van een bestaand probleem

• Hormonen en brein zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden

• Het huidige zorgsysteem mist vaak de integrale blik die nodig is

• Zonder de juiste behandeling kan hormonale ontregeling levensbedreigend worden

💡 Belangrijkste conclusie:

Wat hier gebeurt is geen psychische aandoening die toevallig samenvalt met de overgang. Dit is een neuro-endocriene ontregeling waarin hormonen het verschil maken tussen functioneren en volledig wegvallen.

Wat had er wèl moeten gebeuren bij de behandeling van Jeannette Troost?

Je vindt het antwoord - MenoWiser-proof - achter de betaalmuur. Extraatje voor betalende leden. Want zonder jullie zou de podcast niet voort kunnen bestaan.

Het MenoWiser™️-perspectief

Wat hier gebeurt is geen verzameling losse klachten. Het is een regulatiesysteem dat zijn stabiliserende signalen verliest. Precies vanuit dat inzicht - en de patronen die we ook terugzagen in fase 1 van het DNA-onderzoek - ben ik samen met dr Eveline van der Wel MenoWiser™️ gaan ontwikkelen.

Een neuro-endocrien analysemodel dat probeert te begrijpen waarom sommige vrouwen in de perimenopauze zo sterk ontregelen, terwijl anderen relatief weinig klachten hebben. Het model is ontwikkeld vanuit honderden consulten en praktijkdata van vrouwen die tijdens de overgang ernstige psychische klachten ontwikkelden.

Wat daarbij opviel: bij een deel van deze vrouwen bleken specifieke genetische profielen samen te hangen met een sterke gevoeligheid voor hormonale schommelingen - en soms zelfs met verslechtering bij standaard hormoontherapie.

In plaats van alleen naar één hormoon of één klacht te kijken, brengt MenoWiser™️ meerdere regulatiesystemen samen. Want de overgang is zelden één hormonaal probleem. Het is een fase waarin meerdere biologische systemen tegelijk opnieuw moeten stabiliseren.

• het brein

• hormonen

• stressfysiologie

• immuunactiviteit

• metabolisme

• darmen en leefstijl

• genetische gevoeligheid


Wij werken dit model momenteel verder uit tot een neuro-endocrien analysemodel dat al deze regulatiesystemen samenbrengt tot één samenhangend besliskader. Wil je ons daarbij helpen? Steun dan de crowdfunding! Want het kost úren. Wat zeg ik: máánden.

Read more

In deze aflevering hoor je het verhaal van Jeannette Troost. Een verhaal dat schuurt. Dat boos maakt. En dat pijnlijk blootlegt wat er mis kan gaan als hormonale kennis ontbreekt - precies daar waar het er het meest toe doet.

Dit is, helaas, geen extreem verhaal.
Het is een falen van ons zorgsysteem.

Waar gaat deze aflevering over?

Deze aflevering laat zien wat er gebeurt wanneer:

• perimenopauze niet wordt herkend

• hormonale klachten worden gepsychiatriseerd

• vrouwen zelf moeten uitzoeken wat er aan de hand is

• en vervolgens niet krijgen wat ze nodig hebben

Het is het verhaal van een vrouw die alles ‘goed deed’ - en toch volledig vastliep in het systeem.

Het begin: van functioneren naar ontregeling

Jeannette beschrijft zichzelf als iemand die:

• altijd energiek en sociaal was

• werkte in het onderwijs

• drie kinderen opvoedde

• een actief leven had met theater, dans en sociale contacten

Tot haar eind dertig.

Daar begonnen de eerste verschuivingen:

• toenemende PMS

• meer gevoeligheid

• maar nog wel functionerend

Tot het kantelpunt kwam.

De eerste signalen van perimenopauze

Wat opvalt in haar verhaal:

• plotselinge slapeloosheid (zonder voorgeschiedenis)

• extreme lichamelijke sensaties

• acute stemmingsveranderingen

• cyclisch patroon

Een cruciaal detail:

“Als niemand je vertelt dat dit door hormonen komt, kom je in het medische systeem terecht - en daar heeft niemand het over hormonen.”

Ze belandt in een slaaptherapiegroep…
met alleen vrouwen in de perimenopauze.

Maar:

👉 hormonen worden niet genoemd

Wat hier waarschijnlijk gebeurt (MenoWiser-duiding)

• dalend progesteron (door minder ovulaties)

• sterk schommelend oestrogeen

• verhoogde gevoeligheid van het brein (ADHD/autisme profiel)

Gevolg:

• verlies van “rem” (progesteron / GABA)

• overstimulatie (oestrogeen pieken)

• extreme neuro-endocriene ontregeling

Dit is geen psychisch probleem. Dit is een ontregeld hormonaal systeem. Toch krijgt ze maar liefst vijf psychiatrische diagnoses.

PMDD-achtige klachten

Jeannette beschrijft klassiek PMDD:

• twee goede weken

• gevolgd door twee weken hel

Met:

• intense angst

• somberheid

• lichamelijke ontregeling

• suïcidale gedachten

En het meest kenmerkende:

“Op het moment dat de eerste druppels bloed kwamen… was het weg. Alsof er een schakel omging.”

Zelfstudie: de patiënt weet het al

Zoals zo vaak:

• ze zoekt zelf informatie. In eerste instantie vooral over wat ze zelf kan doen. Boeken waar ze veel aan had zijn: Oestrogen Matters van Dr Avrum Bluming en Carol Tavris, Traumasporen van Bessel van der Kolk, Hormoonyoga van Dinah Rodrigues, PSOAS de spier van de ziel van Liz Koch, Activeer je nervus vagus, door Luc Swinnen, Wij zijn onze hormonen, door Max Nieuwdorp en Voeding & Hormonen, door Marjolein Dubbers.

• komt uit bij internationale kennis over de perimenopauze (VS, Australië). Met name het werk van professor Jayashri Kulkarni, een Professor of Psychiatry aan Monash University in Melbourne, spreekt haar aan. Ze herkent zichzelf volledig in de beschrijving van PMDD. Kulkarni geeft ook webinars via YouTube.

• later krijgt ze ook de diagnose PMDD.

Ze weet wat ze nodig heeft:

• bio-identiek progesteron

• bio-identiek oestrogeen

Maar:

👉 krijgt het niet

Het systeem zegt nee

Waarom?

Omdat in haar dossier “borstkanker” staat —
ondanks dat:

• het een voorstadium was

• niet hormoongevoelig

• niet genetisch

Wat ze wél krijgt

In plaats van hormonale behandeling:

• slaaptherapie, een zaal vol peri-en menopauzale vrouwen. Het gaat over slaaphygiëne, met geen woord over de rol van hormonen.

• slaapmiddel, Zopoclon

• antidepressivum, Escitalopram

• kalmeringsmiddel, Oxazepam

• uiteindelijk: Lucrin (GnRH-agonist). Een medicijn dat soms soelaas biedt bij endometriose. Maar dan moet je wel direct beginnen met hormoonsuppletie.

Lucrin: het kantelpunt

Lucrin doet één ding:

👉 het legt de volledige hormoonproductie stil

• oestrogeen ↓

• progesteron ↓

• testosteron ↓

“Lucrin legt in één keer alle hormonen plat.”

Wat hier misgaat:

• geen goede uitleg

• geen informed consent

• geen adequate hormonale add-back

• geen rekening met individuele gevoeligheid

Wat er daarna gebeurt

Binnen een week:

• extreme verslechtering

• suïcidaliteit

• totale ontregeling

Ze beschrijft het als:

“Ik werd een suïcidale lopende bom.”

En misschien nog schrijnender:

👉 ze vraagt om hulp
👉 en wordt afgewezen

Medisch systeemfalen

Een van de meest schokkende momenten:

• haar dossier wordt gesloten

• terwijl ze midden in een hormonale crisis zit

“Zoekt u maar een andere gynaecoloog.”

En ook dit is helaas geen incident. Maar een structureel probleem onder artsen en gynaecologen:

• met een gebrek aan kennis

• angst voor hormonen

• en die protocollen boven de patiënt stellen

Waarom dit verhaal zo belangrijk is

Omdat het geen uitzondering is.

Je ziet hier een patroon dat je vaker ziet:

1. Vrouw voelt dat er iets niet klopt

2. Zoekt zelf naar informatie

3. Wordt niet serieus genomen

4. Krijgt symptoombestrijding

5. Ontregeling verergert

6. Escalatie naar zware interventies

Belangrijkste inzichten

• De perimenopauze kan extreem ontregelend zijn

• Vooral bij vrouwen met neurodivers profiel

• Vaak begint het al als ze eind dertig zijn

• Progesterontekort ten opzichte van het nog wild piekende en dalende oestrogeen speelt vaak een sleutelrol

• Hormonen worden structureel gemist in diagnostiek

• Standaard wordt het doorslikken van de anticonceptiepil voorgeschreven, en een antidepressivum. En soms slaapmedicatie.

• Behandeling gaat vaak richting psychiatrie i.p.v. endocrinologie

Samenvattend

Dit is geen verhaal over één verkeerde keuze.

Dit is een keten van:

• niet herkennen

• niet luisteren

• niet behandelen

• en uiteindelijk: verkeerd ingrijpen

Belangrijk citaat

“Ik wist wat ik nodig had… maar ik kreeg het niet.”

Kernboodschap

💡 Als je hormonen niet begrijpt, ga je klachten verkeerd interpreteren. En als je klachten verkeerd interpreteert, ga je verkeerd behandelen. En soms, zoals hier, met desastreuze gevolgen.

🔜 Volgende aflevering

In deel 2 hoor je:

• wat er gebeurde na de operatie

• waarom herstel uitbleef

• hoe haar leven verder afgleed

• op Substack: wat er wèl had moeten gebeuren, volgens MenoWiser™️, het neuro-endocriene analysemodel dat ik met Drs Eveline van der Wel aan het ontwikkelen ben en dat genetische aanleg, hormonen, brein, darmen en leefstijl samenbrengt tot één samenhangend besliskader ter ondersteuning van persoonlijke begeleiding bij overgangsklachten.

  Wil je ons steunen? Graag! We werken er al maanden aan!

Deze groep vrouwen is niet vertegenwoordigd in de richtlijn van huisartsen en gynaecologen. De behandeling die ze krijgen is het doorslikken van de anticonceptiepil en een antidepressivum. Daarmee gooi je de cyclus én de open zenuwen plat, maar het is geen oplossing voor wat zich onder de oppervlakte afspeelt. En dat is een vrij simpel verhaal: er staat te weinig van het rustgevende progesteron tegenover het wild fluctuerende oestrogeen dat alle stresshormonen nóg meer aanjaagt.

Ik was zo’n vrouw die compleet veranderde in de vroege perimenopauze. Die haar gezin met drie kinderen niet meer trok en wegvluchtte voor het rumoer en de drukte. Dankzij het analyseren mijn DNA en dat van 180 andere vrouwen die psychisch omvielen in de perimenopauze, weet ik nu precies wat er in mijn brein misging. En wat er eigenlijk had moeten gebeuren. Ik krijg er mijn leven met de kinderen niet meer mee terug. Ik kan nooit meer de goede moeder worden die ik tot mijn 38^ste wel was. Ook niet in hun herinnering. Ik voel alleen maar verdriet als ik foto’s van vroeger terug kijk, toen de kindjes nog blij en onbezorgd terugkeken.

Alle aandacht voor de overgang en wat er gebeurt in de jaren voor de laatste menstruatie is goed. En daarom zei ik direct ‘Ja’ toen fotograaf Marieke Zwartscholten mij – en andere overgangmakers – vroeg voor haar foto- en interviewproject. Ze trof me op een slecht moment. Als je je zo lang slecht hebt gevoeld, is dat niet ineens weg als je je hormonen weer in balans brengt. Je stresssysteem staat blijvend te scherp afgesteld. Daarom is het ook zo belangrijk om al die dertigers bewust te maken van wat er op hen afkomt. Niet iedereen, uiteraard. Maar genoeg wel. Zodat ze eerder stappen kunnen nemen en voorkómen dat ze een decennium vol stress en ellende tegemoet gaan, die nog lang blijft nazinderen. Ook in de generatie(s) onder je.

Ik heb inmiddels vrede gesloten met de vrouw die ik toen was. Begrip gekregen. Het schuldgevoel waar ik jarenlang door verpletterd werd, maakte plaats voor rouw, verlies en verdriet, boosheid, en ook kracht. Gelukkig. Het is mijn drijfveer geworden door te gaan. Met de podcast, mijn Substack, de DNA-analyse die inmiddels is omgezet in MenoWiser™️, een neuro-endocrien analysemodel dat genetische aanleg, hormonen, brein, darmen en leefstijl samenbrengt tot één gepersonaliseerd gezondheidsprofiel.

Ik heb veel geld opgehaald voor de DNA-analyse die ik met Dr Eveline van der Wel heb opgezet en uitgevoerd, waarvoor ik ongelooflijk dankbaar ben. En ik gun Marieke hetzelfde. Want zij maakte al die prachtige foto’s van de overgangmakers en tekende hun verhalen op. En zo bracht zij in beeld wat de overgang doet en wat een transformatie het kan zijn. Toen en nu.

Om dat beeld tot haar volle wasdom te laten komen is geld nodig. Voor het boek, de tentoonstelling én het inhoudelijk Overgangs-evenement dat op zondagmiddag 21 juni 2026 in Rotterdam gehouden wordt. Waar ik hoop velen van jullie te ontmoeten. Samen met de andere gangmakers, natuurlijk Marieke Zwartscholten zelf en de Stichting ‘Overgang & Hormonen’. Én de grote menopauzespecialist Griet Spiessens komt spreken. Een van de artsen die het wèl heeft begrepen.

Laten we de overgang samen in beeld brengen. Want jij kent vrouwen die dit moeten weten. Deel dit project, doneer en word een Waarmaker.

Steun dit project!

Alvast bedankt, ook namens Marieke!

Eén.

Dat is op zichzelf al veelzeggend, als je bedenkt hoeveel vrouwen pas rond hun veertigste of vijftigste ontdekken dat ze autistisch zijn - niet toevallig precies in de jaren waarin hun lichaam hormonaal begint te verschuiven. Die ene studie, ‘When my autism broke’, uitgevoerd door Moseley, Druce en Turner-Cobb en gepubliceerd in 2020, interviewde zeven vrouwen. Klein, ja. Maar wat ze beschrijven is allesbehalve klein.

Ze vertellen over een moment waarop alles wat jarenlang nét werkte, ophoudt te werken. Concentratie verdwijnt. Prikkels komen ongefilterd binnen. Emoties worden grillig, heftig, onvoorspelbaar. En het meest opvallende: het lukt niet meer om zich ‘normaal’ voor te doen. Eén van hen verwoordt het zo: “My autism broke.”

Read more

Samen met gynaecoloog Jacolien van der Marel en klinisch psycholoog Els Blijd-Hoogewys, voorzitter van FANN – het Female Autism Network of the Netherlands, ontrafel ik wat er tijdens de perimenopauze gebeurt - in het brein, in het lichaam, en in het dagelijks leven van vrouwen met autisme. Speciaal omdat het deze week nationale Autismeweek is, en morgen, 2 april, World Autism Awareness Day.

Shownotes:

Jacolien van der Marel werkt als gynaecoloog bij Bergman Clinics en is founder van Dokter Marel, waar ze het bedrijfsleven inzicht geeft in vrouwspecifieke aandoeningen.

Els Blijd-Hoogewys is klinisch psycholoog, en voorzitter van zowel het Female Autism Network of the Netherlands (FANN) áls het Consortium Autisme Spectrum Stoornissen bij Volwassenen.

Ergens tussen haar 38e en 48e stort het systeem in. Niet een beetje. Fundamenteel. Ze trekt het niet meer, alles is haar te veel, ze herken zichzelf niet meer in de spiegel, niet in haar eigen reacties, niet in de vraag waarom ze vroeger wél functioneerde en nu ineens niet meer. En dan - pas dan - komt de vraag: zou ik autisme hebben?

Maar we stellen die vraag verkeerd.

Het is niet dat autisme erger wordt. Het gaat om een brein dat jarenlang op compensatie draaide, en nu de brandstof voor die compensatie verliest. En dat is een wezenlijk ander verhaal.

Compensatie als verborgen motor

Veel mensen met autisme functioneren jarenlang op een manier die van buitenaf volkomen normaal oogt. Ze leren sociale scripts uit hun hoofd. Ze bouwen structuur om de chaos beheersbaar te houden. Ze onderdrukken prikkels, analyseren situaties die anderen intuïtief aanvoelen, passen zich voortdurend aan aan een wereld die niet op hun brein gebouwd is.

Dat werkt. Tot het niet meer werkt.

Want compenseren kost energie. Veel energie. En die energievoorraad is niet oneindig - zeker niet als er ondertussen ook nog iets anders verandert.

Wat de overgang doet met een autistisch brein

In de perimenopauze daalt estradiol. Niet geleidelijk en netjes, maar schommelend en onvoorspelbaar. En dat is cruciaal, want estradiol is geen ‘vrouwelijk hormoon’ in de zin dat het alleen over voortplanting gaat. Het is een breinregulator. Het beïnvloedt dopamine, serotonine en GABA - het systeem dat prikkels dempt, stemming stabiliseert en het zenuwstelsel tot rust brengt.

Een brein dat al gevoeliger is voor prikkels, dat al meer moeite heeft met filtering, dat al sneller overbelast raakt - verliest nu zijn belangrijkste stabilisator. Het systeem dat jarenlang nét werkte, valt uit elkaar.

Overprikkeling is dan ook geen bijverschijnsel van deze combinatie. Het is de kern. GABA-activiteit neemt af, stressreactiviteit neemt toe, het herstelvermogen daalt. Prikkels komen harder binnen en blijven langer hangen. Wat vroeger te dragen was, is dat nu niet meer.

Waarom het pas nú zichtbaar wordt

Autisme ontstaat niet in de overgang. Het wordt zichtbaar wanneer de compensatie wegvalt.

Die compensatie werd jarenlang ondersteund door drie dingen tegelijk: hormonen die het brein stabiliseerden, voldoende energie om bij te sturen, en cognitieve flexibiliteit om situaties te navigeren. Als die drie gelijktijdig onder druk komen te staan, zie je ineens de onderliggende bedrading. Helder en onverbloemd.

Dat voelt voor veel vrouwen als zichzelf kwijtraken. Maar er gebeurt eigenlijk iets anders: ze zien zichzelf voor het eerst zonder compensatielaag. Confronterend. Soms ook verhelderend.

Wat er dan gezegd wordt - en wat er klopt

‘Burn-out.’ ‘Depressie.’ ‘Angststoornis.’ Dat zijn de diagnoses die vrouwen in deze fase meestal krijgen. En ze kloppen soms ook deels. De uitputting is reëel, de stemming is ontregeld, de angst is er. Maar het verklaart niet waarom het systeem zo fundamenteel is omgevallen, en waarom standaardbehandelingen zo vaak onvoldoende helpen.

Vanuit een neuro-endocrien perspectief zie je wat er werkelijk gebeurt: verlies van estradiol vermindert de demping in het brein, de stressas is al uitgeput na jaren van chronische overbelasting, dopamine daalt waardoor focus en motivatie wegvallen, GABA daalt waardoor de onrust toeneemt, en de sensorische filtering, toch al een kwetsbaar punt, neemt verder af.

Samen is dat een perfecte storm.

Wat helpt

De wetenschap is voorzichtig met protocollen, en dat is terecht, want wat hier speelt is te complex voor een standaardaanpak. Maar de richting is duidelijk. Rust herstellen in het systeem: minder prikkels, meer structuur, echte herstelmomenten in plaats van doorgaan tot het lichaam het overneemt. Het zenuwstelsel reguleren door veiligheid te creëren - niet pushen, niet compenseren, maar ruimte maken. En de hormonale context serieus nemen. Want zonder dat blijft het systeem instabiel, en blijf je compenseren tegen de stroom in.

De belangrijkste verschuiving is eigenlijk een denkkundige. We moeten af van “ze kan het ineens niet meer aan” — alsof er iets mis is met haar wilskracht of haar karakter. En vervangen door: haar systeem verliest de voorwaarden om het te kunnen dragen.

Dat is iets heel anders.

En het is het begin van een aanpak die wél werkt.

Het MenoWiser™️-perspectief

Dit is precies waar ik met MenoWiser™️ naartoe werk:

een model dat niet alleen kijkt naar klachten, maar naar het samenspel van brein, hormonen en levensfase.

Zodat vrouwen eindelijk begrijpen:

👉 je bent niet gek
👉 je systeem is uit balans geraakt

En dat is iets waar je wél iets mee kunt.

Dr Eveline van der Wel en ik werken dit model momenteel verder uit tot een neuro-endocrien analysemodel dat al deze regulatiesystemen samenbrengt tot één samenhangend besliskader. Wil je ons daarbij helpen? Steun dan de crowdfunding! Want het kost úren. Wat zeg ik: maanden.

Speciaal voor mijn betalende Substackleden, volgt onder de betaalmuur de samenvatting van deze aflevering, mét uitleg en alle belangrijke links naar de bronnen.

Word ook lid! Voor 5 euro per maand of 50 euro per jaar steun je alle research die ik doe, om ons verder te helpen.

Abonneer nu

Read more

Je staat aan. Altijd. En je weet niet meer hoe je uit moet gaan.

Misschien heb je te veel hooi op je vork genomen. Maar eigenlijk doe je niet zoveel anders dan vroeger. Je kunt gewoon - minder. Bent gevoeliger geworden. Op erge momenten denk je serieus dat je gek bent geworden.

Wat als dat klopt, maar niet op de manier die je denkt?

Want wat als het probleem niet is dat je systeem overuren draait, maar dat je rem het heeft begeven? Dat die hartkloppingen, dat opgejaagde gevoel, dat slechte slapen en die plotselinge angstpieken niet komen doordat je lichaam te veel adrenaline aanmaakt - maar doordat er te weinig is wat die adrenaline nog kan stoppen?

De Amerikaanse apotheker Carol Peterson, gespecialiseerd in bio-identieke hormoonsamenstelling, schrijft er precies over in haar recente artikel Progesterone and Adrenaline: Calm vs. Fight or Flight. En het legt een misverstand bloot dat ik zie bij heel veel vrouwen in de perimenopauze. Progesteron is niet alleen een zwangerschapshormoon, in je brein werkt het als een direct kalmerende stof. Het wordt omgezet in allopregnanolon, dat het GABA-systeem versterkt: de rem van je zenuwstelsel. Als progesteron daalt, verdwijnt die rem. En krijgt adrenaline vrij spel.

Veel van wat we ‘stress’ of ‘angst’ noemen, is in werkelijkheid een neuro-endocriene disbalans.

Achter de paywall neem ik je mee in hoe dit mechanisme precies werkt. En waarom dit misschien wel de missing link is voor vrouwen die zichzelf ineens niet meer herkennen.

Word ook betalend lid voor €5 per maand en lees dit artikel verder.

En dat is nu extra interessant, want ik schrijf mijn analyses steeds vaker vanuit MenoWiser™, een neuro-endocrien model dat DNA-analyse, praktijkdata en wetenschappelijk onderzoek samenbrengt.

Abonneer nu

Read more

Niet alleen hun cyclus.

Maar ook hun brein.

Ze slapen slechter.
Zijn sneller geïrriteerd.
Kunnen minder goed tegen stress.
En voelen zich soms… vlak.

Of juist enórm overprikkeld.

Alsof de volumeknop van hun zenuwstelsel niet meer goed staat afgesteld.

Sommigen merken nóg iets anders.

Ze krijgen ineens ernstige behoefte aan dingen waar ze vroeger prima vanaf konden blijven.

Een glas wijn aan het einde van de dag wordt noodzaak.
Je gaat hunkeren naar chocola.
Suiker.
Of neemt een jointje om te ‘unwinden’.

Ondertussen voelen we ons schuldig over ons gebrek aan discipline, of onze verslechterende levensstijl. En schrijven we ons in voor een extra sportles.

Nee, het is geen gebrek aan discipline.

Ook worden we niet gek.

Steeds meer onderzoek laat zien dat er meerdere mechanismen meespelen in de veranderingen in ons brein tijdens de perimenopauze. Zoals het endocannabinoïde systeem, dat niet voor niks opwakkert bij wat cannabis.

Het wattus-systeem?

Ons brein heeft een eigen kalmeringssysteem. Een netwerk van receptoren en signaalstoffen dat helpt om stress te dempen, pijn te verzachten en ons na spanning weer terug te brengen naar rust. Het heet het endocannabinoïde systeem.

Dat klinkt als iets uit een coffeeshop, maar dat is het niet. Het is een lichaamseigen systeem. Ons brein maakt zelf stoffen aan die lijken op cannabinoïden uit cannabis.

De bekendste daarvan heet anandamide.

De naam komt uit het Sanskriet en betekent letterlijk:

‘bliss’.

Gelukzaligheid.

Een chemische rustknop.

Dit systeem helpt onder andere bij:

– stressregulatie
– slaap
– pijn
– ontstekingsremming
– emotionele stabiliteit
– en het beloningssysteem van dopamine.

Kort gezegd: het helpt ons zenuwstelsel weer tot rust te komen.

En precies dat systeem verandert met de leeftijd

Een recente studie, Age differences in endocannabinoid tone are ameliorated after recent cannabis use, keek naar de hoeveelheid endocannabinoïden in het bloed van volwassenen van verschillende leeftijden.

Wat bleek?

De belangrijkste ‘bliss-moleculen’ blijken met de jaren af te nemen.

Met name:

– anandamide
– en een aantal verwante stoffen die betrokken zijn bij ontspanning en ontstekingsremming.

Met andere woorden: het interne kalmeringssysteem van het lichaam wordt langzaam zwakker.

Dat is op zichzelf al interessant. Maar als je het naast de hormonale veranderingen van de perimenopauze legt, wordt het ineens nóg veel logischer waarom juist in deze levensfase zoveel vrouwen het gevoel krijgen dat hun brein hen in de steek laat. En waarom ze de neiging krijgen het op te peppen.

Want oestrogeen blijkt een belangrijke rol te spelen in precies dit systeem. Wanneer estradiol daalt, verandert niet alleen de neurotransmitterbalans in het brein. Ook het endocannabinoïde systeem raakt ontregeld. En daarmee verdwijnt een van de belangrijkste buffers tegen stress.

De neurobiologische overgang

Dat maakt de perimenopauze niet alleen een hormonale overgang. Maar ook een neurobiologische overgang.

In het volledige artikel achter de betaalmuur kijk ik naar wat dit betekent voor:

– stress en prikkelgevoeligheid
– ADHD-achtige klachten in de perimenopauze
– verslavingsgevoelig gedrag
– en de verrassende rol van hormoonsuppletie in het herstellen van dit systeem.

Want het probleem is dus niet dat deze vrouwen hun zelfcontrole verliezen. Ze verliezen ze tijdelijk een belangrijk regulatiesysteem in hun brein. En dat verandert het hele verhaal. Het laat ook zien waarom een deel van de vrouwen kwetsbaarder is voor verslavingen tijdens de perimenopauze.

Lees je graag mee?

Word betalend lid.

Voor €5 per maand of €50 per jaar krijg je toegang tot alle verdiepende artikelen, uitgebreide shownotes, onderzoeksanalyses en achtergrondstukken.

En dat wordt de komende tijd alleen maar interessanter.

Steeds meer van mijn artikelen schrijf ik namelijk vanuit MenoWiser™ - een neuro-endocrien analysemodel waarin ik inzichten uit DNA-analyse (samen met Dr. Eveline van der Wel) combineer met praktijkervaring én relevant wetenschappelijk onderzoek.

Het doel daarvan is simpel:

de perimenopauze niet langer zien als een verzameling losse klachten, maar als een samenhangend systeem van hormonen, brein, genen en leefstijl.

👉 Word betalend lid en lees verder.

Abonneer nu

Read more

De frustratie over de reguliere zorg.
De zoektocht van vrouwen die nét buiten de richtlijnen vallen.
En de vraag die onder alles ligt:

👉 Wat als we gezondheid niet pas gaan repareren als het misgaat… maar eerder gaan sturen?

In deze aflevering spreek ik endocrinoloog en longevity-arts Diederik Smit van Android Health Clinic in Utrecht.
Een arts die het systeem van binnenuit kent - en er uiteindelijk buiten is gaan werken omdat hij méér wilde doen dan wat binnen de richtlijnen past.

We hebben het over:

• waarom menopauzezorg vastloopt in het ziekenhuis

• waarom bloedwaarden wél degelijk iets zeggen (en waarom ze nauwelijks worden gebruikt)

• hoe hormoontherapie veel preciezer kan

• en misschien wel het spannendste stuk:
  👉 peptiden, longevity-medicatie en de toekomst van preventieve geneeskunde

En geloof me: dat laatste stuk wil je horen voordat je iets bestelt van een ‘research chemical’ website. Al moet ik niet Roomser zijn dan de Paus…

👉 Word betalend lid voor €5 per maand en lees dit artikel verder.

Ik schrijf mijn analyses steeds vaker vanuit MenoWiser™, een neuro-endocrien model dat DNA-analyse, praktijkdata en wetenschappelijk onderzoek samenbrengt. Ook voor deze handige samenvatting mét uitleg van alle genoemde peptides…

Abonneer nu

Read more

Niet als student.
Niet wanneer ze jonge moeder zijn.

Maar ergens tussen hun 38e en 48e levensjaar.

Vaak na jaren waarin alles ogenschijnlijk prima ging.

Tot het ineens niet meer gaat.

Ze zeggen allemaal hetzelfde:

• Ik kan me niet meer concentreren.

• Ik krijg mijn hoofd niet uit.

• Ik raak overal door overweldigd.

• Ik ben zó geïrriteerd.

• Het liefst geef ik mijn man een klap.

• Ik functioneerde vroeger wél.

• Ik herken mezelf niet meer.

En bijna altijd gebeurt dit in dezelfde levensfase:

👉 de perimenopauze.

Dat is geen toeval.

Achter de betaalmuur, speciaal voor mijn steunende lezers en luisteraars, leg ik uit wat er neurologisch gebeurt wanneer hormonen die jarenlang als stabilisator werkten plotseling grillig worden. En waarom juist vrouwen met een gevoelig dopamine-systeem daar zo sterk op reageren.

Read more

Vrouwen die jarenlang prima functioneerden, maar rond hun veertigste gaan ze ineens onderuit. Ze krijgen last van allergische reacties. Migraine wordt erger. Angst of innerlijke onrust steekt de kop op. Prikkels komen harder binnen. En soms komt er, tot hun eigen verrassing, een ADHD-diagnose.

Op het eerste gezicht lijken dat losse problemen. Maar hoe vaker ik deze verhalen hoorde, hoe meer het me begon op te vallen dat ze vaak samen voorkomen.

Migraine.
Allergieën of histaminegevoeligheid.
Angst of prikkelgevoeligheid.
ADHD-achtige kenmerken.

En opvallend vaak: een kantelpunt rond de perimenopauze.

In de spreekkamer worden deze klachten meestal apart behandeld. Migraine hoort bij de neuroloog. Angst bij de psycholoog. Allergieën bij de allergoloog. ADHD bij de psychiater. En hormonale klachten bij de gynaecoloog.

Maar als je even uitzoomt, zie je ineens de overlap.

Deze klachten zijn geen losse puzzelstukjes, maar verschillende uitingen van hetzelfde onderliggende patroon: een zenuwstelsel dat sterker reageert op veranderingen in het lichaam.

Je zou het een hoog-responsief brein kunnen noemen.

Dat betekent niet dat er iets mis is met het systeem. Integendeel. Het betekent dat het systeem snel reageert op signalen. Hormonale, neurologische en immunologische veranderingen.

En precies daardoor kan het ook gevoeliger zijn wanneer die signalen instabiel worden. En precies dat gebeurt in de perimenopauze.

Wat zich uit als:

• migraine

• ADHD-verergering

• PMDD

• histamineklachten

• angst/onrust

• slapeloosheid

• overprikkeling

• darmreactiviteit

…zijn vaak verschillende gezichten van dezelfde biologische neuro-endocriene kwetsbaarheid.

Achter de betaalmuur leg ik uit welke vijf systemen elkaar voortdurend beïnvloeden, en waarom de perimenopauze zo’n ontwrichtende rol kan spelen voor mensen met een hoog-responsief brein.

Read more